Frans Depeuter bij ExLibris: De lemen voeten van Gerard Walschap

6 oktober, op uitnodiging van de kring ExLibris, spreekt dichter, romancier, essayist en toneelauteur Frans Depeuter (°1937) over Gerard Walschap (1898-1989). Ik vermoed dat de spreker voor enige commotie en vuurwerk zal zorgen.

Inderdaad, in 2009 publiceerde Frans Depeuter een “anti-essay” over Het verborgen leven van Gerard Walschap dat zich aandient als “een alternatief onderzoek naar de vent achter de vorm”.

Zonder afbreuk te doen aan het oeuvre van Walschap, “een monument”, onderwerpt Depeuter de “mythe Walschap” aan een grondig onderzoek. Met de nodige zin voor relativering zoekt hij het antwoord op vragen als: Was Walschap een racist? Was zijn afscheid van Kerk en geloof méér dan een rancuneuze reactie? Hoever ging zijn Deutschfreundlichkeit? Hoe stond hij tegenover de jeugd? En tegenover zichzelf? Hoe echt was zijn 'socialisme'? In welke mate manipuleerde hij auteurs en politici? Was Walschap ook in zijn latere boeken nog de meesterverteller van Houtekiet?...

Depeuter baseert zijn controversiële studie op historische documenten en op getuigenissen van derden, maar vooral op Walschaps eigen brieven en uitspraken en op de woorden van zijn romanpersonages waarmee de auteur zich vereenzelvigde. De studie van Depeuter is geen 'essay' in de klassieke betekenis van het woord, maar een vertellend en bijwijlen satirisch dossier dat inderdaad leest als een roman.

*

Dezelfde vragen heb ik gesteld in 1969, zij het dan in bevlogen en polemische bewoordingen, in “Ouderen van dagen moeten beter op zichzelf letten dan jongeren” (een uitspraak van Walschap die ik als titel koos). Dat was destijds heiligschennis en leverde mij een stevige terechtwijzing op van Marnix Gijsen (1899-1984), met wie ik nadien vrede en vriendschap sloot (hij werd in 1974 ere-lid van Pink Poets). Ik was destijds gebelgd door de pontifiërende, ronduit reactionaire en veelal onzorgvuldige uitspraken die Walschap kwistig rondstrooide in het Nieuw Vlaams Tijdschrift (in 1973 werd ik opgenomen in de redactie) en in enge schotschriften als De culturele repressie (1966) en De kunstenaar en zijn volk (1967), alsmede in de roman Het avondmaal (1968).

Het “anti-essay” van Frans Depeuter zal grondig besproken worden in de papieren editie van de Mededelingen van het CDR. De auteur is niet aan zijn proefstuk toe. Zijn essays overo.m. Bert Schierbeek (Dichten uit het nulpunt, 1967) en Paul Snoek (De zwarte doos van Icarus, 1990, bekroond door de Koninklijke Academie voor Taal- en Letterkunde) bewijzen ten overvloede de scherpzinnigheid van Frans Depeuter als criticus.

*

De titel van de lezing is al op zich veelbelovend: “De lemen voeten van Gerard Walschap”.

Zoals gewoonlijk bij ExLibris is iedereen vanaf 19u30 welkom in het lokaal van de Kring, Taverne Rochus, Sint-Rochusstraat 67 te Deurne (bij Antwerpen).

HFJ

Frans DEPEUTER, Het verborgen leven van Gerard Walschap, Antwerpen, Berghmans Uitgevers i.s.m. Heibel vzw, 2009, 144 p. ill., 20 €.ISBN: 978-90-70959-82-1.

Henri-Floris JESPERS, 'Ouderen van dagen moeten beter op zichzelf letten dan jongeren', in: De Tafelronde, jg. XIV, nrs 5 en 6, pp. 208-211.

Lut MISSINNE & Hans VANDEVOORDE (Red.), Gerard Walschap. Regionalist of Europeeër? (1922-1940), Antwerpen / Apeldoorn, Garant, 2007, 194 p., 19,90 €. ISBN 978-90-441-2017-2.