Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
14 mars 2010 7 14 /03 /mars /2010 07:05

Maeterlinck3.jpgDe auteur Maurice Maeterlinck wordt volgend jaar in zijn geboortestad Gent gevierd, naar aanleiding van het feit dat hij honderd jaar geleden de Nobelprijs heeft gekregen. Hij heeft die zelf niet in ontvangst genomen. Doktersbriefje. Intimi weten beter. Hij was van nature een schuchter man, en een hypochonder. Er was iets goed fout met zijn hart, beweerde hij, en al zeiden de dokters dat hij teveel at en zich daarom ongemakkelijk voelde, er was iets met zijn hart! Die obsessie voor de dood, zit in de onderstroom van zijn gedichten, in het bijzonder in zijn eerste bundel Serres chaudes uit 1889, maar ook in zijn toneelstukken. Een andere oorzaak van die obsessie is het onderwijs. Specifiek, het Sint-Barbara-college in Gent, waar de leerlingen werden volgepompt met zwaarmoedige gedachten en tijdens de jaarlijkse retraites werden geconfronteerd met hun zondige levenswandel.

Maeterlinck werd op slag beroemd toen in de Figaro van 24 augustus 1890 de invloedrijke Octave Mirbeau een enthousiast artikel schreef over het toneelstuk La princesse Maleine. Hij verhief Maeterlinck daarin zelfs tot ‘le nouveau Shakespeare’. De goeie recensie dankte de Gentenaar niet aan de opvoering van zijn eerste toneelstuk, maar aan de uitgave in boekvorm. Toen werden toneeluitgaven nog besproken in de kranten. Een opvoering heeft hij trouwens zelf niet meegemaakt. Het werd pas na zijn dood, in 1962, ter planke gevoerd.

Nog in 1890 en het daaropvolgende jaar, verschijnen drie eenakters: L’intruse, Les aveugles en Les sept princesses, in het theatermilieu bekend als ‘la petite trilogie de la mort’. Zij worden wel meteen opgevoerd. L’intruse is tevens het eerste symbolische stuk uit de theatergeschiedenis. Het symbolisme was er al wel, in de beeldende kunsten en de literatuur, maar het was de Gentenaar die het introduceerde in het theater. De indringer, zoals de titel in onze schone taal luidt, staat vanaf zijn verschijning ook bekend als ‘un drame d’attente’, doordrenkt van zwartgalligheid en negatieve gevoelens.

Wie is de indringer, die ’ongenode gast’ zoals de letterlijke interpretatie van L’intruse luidt? Goeie vraag. De indringer is geen persoon, maar een toestand. De dood. In een schaars verlichte kamer van een oud landhuis zitten drie zussen te wachten op het overlijden van een vrouw in een belendende kamer. In een andere belendende kamer ligt haar pas gebaarde kind. Dan zijn er nog een blinde grootvader en een wijze oom, en een huisslaaf. Aan het eind van het stuk is niet duidelijk of de dood de vrouw heeft geroofd, al mag dat wel verondersteld worden, door het kruis dat een van de personages maakt bij het binnentreden van de kamer.

Wie wachten zegt of hoort, in de theaterwereld, denkt meteen aan En attendant Godot, van een andere Nobelprijswinnaar, Samuel Beckett. Terecht. Net als Eugène Ionesco is Beckett een groot bewonderaar van Maeterlinck. Ionesco heeft direct uiting gegeven van zijn achting in verschillende essays, Beckett indirect in zijn toneelstukken, want het thema in al zijn stukken is wachten. Is het niet in een lege kamer dan op een kale vlakte.

De indringer is door Peter Misotten, op zijn eentje een hele filmfabriek, bewerkt en opgezet tot er een voorstelling uit te voorschijn kwam, badend in een duister universum. De spelers bewegen zich traag, lijken wel mechanische poppen waarvan de veer een handomdraai van de totale ontspanning verwijderd is. De veer mag dan wel ontspannen zijn, de sfeer daarentegen is dat niet. Enfin, dat is wat Peter Misotten voor ogen stond toen hij L’intruse tegenkwam. Samen met een strakke sfeer in een haast stilstaande wereld wilde hij de toeschouwer angst inboezemen. Met plotse lichtbreuken gekoppeld aan bruuske geluidsschokken meende hij dat voor elkaar te krijgen. Het enige wat hij ermee bereikt heeft is dat enkele mensen bij de derde tsunami de zaal verlieten en Beckettkenner Walter Tillemans zich even verwijderde. Na de voorstelling vroeg hij me of ik angst heb gehad. Zonder op antwoord te wachten liet hij erop volgen: ik moest er alleen van plassen.

Het interieur van de kamer zoals Maeterlinck die zag heeft Misotten vervangen door een tuin, in de volle glorie van de herfst. Wanneer echter een acteur staande tussen de dode bladeren vraagt ‘ Zullen we naar buiten gaan?’ is de slappe lach wel heel nabij. Misotten heeft ook de orkestbak opengegooid. Tussen spelers en publiek gaapt een kloof. Die kloof moest al te veel inleving bij het publiek counteren. Maar het slopen van de vierde wand opent in dit geval de sluizen van de verveling. Je kan met de beste wil van de wereld in het theater van één wereld geen twee maken. Klap op de vuurpijl is de rookmachine. Misotten leek wel het speelgoed een dag voordien voor het eerst gezien te hebben. De ene wolk is nog niet opgelost of een grotere wordt er achteraan geblazen.

Iemand die niet vooraf wat speurwerk verricht, weet bij god niet waar de voorstelling over gaat en om draait. Zelfs al heeft hij alle voorpublicaties in de media driemaal gelezen en gehoord. En al heeft hij de daarin de gestopte stellingen ’t hope gegooid die de verenigde breinen van Einstein en Wittgenstein in omvang overstijgen. Peter Misotten heeft het werk van Maeterlinck niet verkracht, maar het wel zwaar beschadigd. Deze voorstelling is t/m 27 maart enkel in de Bourla te zien en gaat nadien niet op reis. Oef!

Het enige lichtpunt van deze productie is de medewerking van actrice Abke Haring. Ze moet dan wel geen woord zeggen, maar het slot, wanneer zij vermoord wordt en een pracht van een aria kreunt, is zo aangrijpend, dat je als toeschouwer zin hebt om het podium op te springen en de onverlaat die haar strot dichtknijpt een mep van jewelste te geven. Maar ja, juist om dat te beletten heeft Misotten ongetwijfeld die ravijn bedacht.

Guido LAUWAERT

DE INDRINGER van Maurice Maeterlinck – Regie en vormgeving Peter Misotten / De Filmfabriek – info: www.toneelhuis.be

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche