Overblog
Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
27 octobre 2014 1 27 /10 /octobre /2014 16:18

 

IngridKat.jpg

Ingrid Vander Veken

Er wordt wat gepubliceerd, dezer dagen.

Wie een beetje bekend is, een beetje geleefd heeft, een beetje beetje bekende mensen kent, en een beetje op plaatsen is geweest waar die mensen samenkomen, vindt al gauw dat hij of zij dat aan de wereld moet laten weten. Als u daar op had gehoopt, weet dan: wat hier aan de wereld wordt toevertrouwd is niet zo een boek, of misschien maar een heel, heel klein beetje. En als u Lucienne Stassaert een heel, heel klein beetje kent, zal u dat niet verwonderen.

 

Dit zijn de Souvenirs van een schrijfster die zich laat leiden door wat ze te zeggen heeft, en hoe zij dat wil zeggen. Niet door wat 'men' wil weten of hoe 'hapklaar' dat geserveerd moet worden. Niet in een naar de mode gepolijste stijl – strak en scorend, maar naar haar eigen poëtisch aanvoelen, haar eigen integriteit. Dat vergt durf, eerlijkheid en koppigheid, een grote vrijheid ook. En de bereidheid om daarvoor de prijs te betalen.

 

Bij Souvenirs hoort een ondertitel, 'aantekeningen in de loop van de tijd'. Maar de in dit boek beschreven tijd strekt zich veel verder uit dan de jaren waarin deze aantekeningen werden gemaakt, tussen pakweg 2011 en 2013. Hier is een vrouw aan het woord, die tegelijk haar mémoires schrijft en probeert te ontsnappen aan haar verleden. Waarom, word je duidelijk van bij de eerste, ongenadige bladzijden. Tussen bewaren en van je afschudden, het zal lastig roeien blijven met de pen.

 

Lucienne Stassaert gooit haar kaarten op tafel. Wat haar dwarszit, waar zij zich aan optrekt.

Reële of artistieke ontmoetingen die bepalend zijn geweest. Leonard Nolens, Marcel Van Maele, Dan van Severen, Ann Salens. Edvard Munch, Sylvia Plath, Charles Baudelaire, Emily Dickinson. Kijk, zo krijgt u toch nog wat bekende mensen bij elkaar.

Periodes ook, die om diverse redenen onvergetelijk waren. En dan staat in de auteur een archivaris op die het Algerije van de late jaren zeventig vastlegt, toen daar nog hoop was op een betere toekomst. Of de Antwerpse Zuiderdokken toen die nog niet versteend waren tot parkeerplaats. Dan lees je: 'Uit vissersboten vol wriemelende palingen verspreidde zich een geur van teer die als de zoute smaak van een nabije rivier in mijn papillen en neus bleef hangen.' Hoe mooi is dat!

 

Geschiedenis is niet wat er gebeurt, het is wat wij ons herinneren. Dit citaat vond ik onlangs in een ander boek, van Hilde Keteleer, en ik wil het hier graag aanvullen. In Souvenirs wordt de geschiedenis niet enkel herinnerd, ze wordt beleefd en herbeleefd dag na dag, ze wordt geduid al denkend en al lezend, al schilderend en al schrijvend.

 

'Als ezeltjes in een draaimolen die steeds dezelfde rondjes draaien: zo vat ik de obsessies op die me ’s nachts uit mijn slaap houden. […] Elk van die ezeltjes draagt een deel van mijn verleden op zijn rug. Een sleurt er met mijn kindertijd; een ander strompelt verder als de oude vrouw die ik ben. En er is steeds een ezeltje dat niet verder wil.'

 

Is het het verleden dat haar parten speelt? Of is het de toekomst?

 

Want daar valt niet aan te ontsnappen, en ze speelt er ook geen verstoppertje mee. Dit zijn de Souvenirs van een vrouw in haar wintertijd, misschien zelfs aan het einde daarvan. Een vrouw die, sinds ze elke vorm van seksualiteit heeft uitgesloten, zichzelf is gaan beschouwen als - aanhalingstekens - 'een ontslagen circusartiest.' Een vrouw in wie de tijd zijn klauwen heeft gezet en die daar geen geheim van maakt, er even onverbiddelijk over schrijft als over de littekens uit haar kindertijd. Die – en misschien is dat wel het meest onverbiddelijke – door die tikkende tijd ook haar schrijven zelf in een ander daglicht plaatst. Ik citeer.

 

'Ik moet nog wennen aan het geruststellende inzicht dat ik het recht heb om te leven, zonder dat meteen te moeten bewijzen met een creatieve daad. Dat wijzigt ook mijn verhouding met de tijd, sinds ik me heb voorgenomen niet vanzelf toe te geven aan het vermoeden dat ik nu echt niet lang meer zal leven. Op de achtergrond blijft er een houtworm tikken: meen je dat nu echt? Vergis je je niet?'

 

Geen creativiteit. Je kan het je van Lucienne Stassaert niet echt voorstellen. En dit boek helpt je daar ook niet bij, integendeel, de scheppingsdrang spat van de bladzijden. Ondanks de hak, die haar gezondheid haar menigvuldig zet. In weerwil van wat zij ervaart als een gebrek aan erkenning. Ze maant zich aan tot realisme: hoed je voor bitterheid, voed geen illusies meer.

Maar zou het kunnen dat die perceptie zelf een illusie is? 'Los van mijn dromen,schrijft Lucienne Stassaert, ervaar ik ook een steeds acuter besef dat de tijd pas bestaat als hij voorbij is. Dan, en niet “in het moment”, kan je zien wat hij aangericht heeft of in bloei gezet.'

In deze Souvenirs staat er behoorlijk wat in bloei. Een tentoonstelling in Antwerpen, een lezing op de Cranachexpo in Brussel, een Duitse en een Engelse vertaling van gedichten. Amper komt de presentatie van de dichtbundel Nabloei eraan of de auteur heeft al een titel klaar voor een nieuwe, nog onuitgegeven bundel. Inmiddels is er alweer een tentoonstelling geweest en mag ik u ook nog meegeven dat er weer een komt, op 3 april in het CC Zoersel. Niet meteen een kunstenares op haar retour, dacht ik zo.

 

Maar ik dacht al lezend nog veel anders. Hoe kwetsbaar een kunstenaarsziel altijd blijft. Hoe in een vrouw die artistieke lokroep steeds weer botst met die van het moederschap. Hoe haar dochters de gapende afgrond afschermen, hoe hun moeder woekert met haar krimpende tijd, hoe moedig zij haar toenemende zijnsangst probeert te doven. Om het met haar woorden te zeggen: 'Ik ben al jaren mijn eigen brandweerman.'

 

Soms laait die angst toch op. Maar als het schrijven dan niet wil, dan schildert ze wel. En als dat niet voldoet, overschildert ze wel. Met blauw, het blauw van de zee waar ze zo van houdt. En als dat klaar is, pakt ze haar ziekenhuiskoffer uit en herbegint. Met schilderen, met schrijven.

 

Zich lavend aan wat een kunstenaar voedt. Zeker geen 'nietszeggende babbelprogramma’s op televisie'. Liever het werk van medekunstenaars, zoals Samuel Becket die een ruimte oproept, voor haar 'losgekoppeld van zowel een gevoel van hoop als van een vermoeden van wanhoop.' Die wie weet, hoopt ze, 'helemaal aan het eind een mogelijkheid biedt om te ontsnappen aan de tijd.'

 

Zich lavend ook aan humor. Want die is er, zelfs in het zicht van de eindigheid. Als de politieke en financiële wereld op hol slaat door de beursgrillen, merkt Lucienne Stassaert laconiek op dat men misschien van kunstenaars kan leren wat het betekent te leven in een voortdurende toestand van onzekerheid. Als ze in een nachtmerrie belandt op het concertpodium als de pianiste die ze had moeten worden, en het zweet op haar zwartsatijnen avondjurk druppelt, staat ze recht, loopt naar de rand van het podium en roept: 'Ik schrijf nu!'. En ja, ze zou na haar dood graag uitgestrooid worden op zee, maar daar moet dan wel een crematie aan voorafgaan en die schrikt haar af. 'Ik brand nu al zo traag op!'.

 

Zich lavend, last but not least, aan haar trouwe metgezellen, de katten. Als haar geliefde poes Loepsie sterft, is Lucienne aangerand door verdriet, vindt ze nergens rust. Maar omdat zij een schrijfster is, levert dat finale afscheid van de ontroerendste bladzijden op uit het hele boek. En een nieuw inzicht ook: voor het eerst moet ze de onverbiddelijkheid van de dood aanvaarden.

 

Gelukkig is een einde soms ook een nieuw begin. Souvenirs stopt als de auteur zich klaarmaakt om te vertrekken uit Antwerpen, omdat ze niet langer in haar huis kan blijven. Les jeux sont faits, rien ne va plus. Laat u echter niet misleiden.

Uiteindelijk is Lucienne in Antwerpen gebleven, en is er een nieuwe kat en er zijn – jawel! – reeds nieuwe souvenirs. En als toch die hoogst onwaarschijnlijke dag zou komen waarop de woorden als parels tussen haar vingers zouden glijden, dan wacht Lucienne de zee als laatste toetssteen.

'En, schrijft ze, zoals je je de smaak van de eerste tongkus herinnert, zou ik opnieuw even geloven dat het leven niet volkomen zinloos is en de zinloze momenten wegsturen als een verschrikt paard dat in de duinen op zoek is naar zijn meester.'

Wat kun je daar nog aan toevoegen?

Ingrid VANDER VEKEN

StassaertSouvenirs

Lucienne STASSAERT, Souvenirs, Leuven, Uitgeverij P, 2014, 142 p., 19,95 €

Partager cet article

Published by CDR-Mededelingen
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche