Overblog
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog
29 janvier 2011 6 29 /01 /janvier /2011 01:29

 

Donderdagavond vond in Roma te Antwerpen de voorstelling plaats van Paul van Ostaijens Bankroet Jazz live, hier aangekondigd op 5 januari: http://mededelingen.over-blog.com/article-paul-van-ostaijen-de-bankroet-jazz-live-in-antwerpen-64342027.html

Live1.jpg

Hoofdmoot van het wervelende spektakel is natuurlijk de projectie van de fenomenale film gerealiseerd door Leo van Maaren en Frank Herrebout aan de hand van beeldmateriaal uit het Nederlandse Filmuseum. Het (op sommige punten voorspellende) scenario van Paul van Ostaijen dateert van 1921, waarschijnlijk het eerste filmscenario dat in de Nederlandse taal is overgeleverd. Hansjürgen Bulkowski aarzelde niet te gewagen van “Der einzige bekannte Filmentwurf der Berliner DADA-Gruppe”. Het werd door de filmmakers creatief maar trouw in beeld gebracht, waarbij de intelligente found footage montage van grosso modo contemporaine news-reels, documentaire (sfeer)beelden en citaten uit stomme films tot een grotesk maar niet minder ijzersterk narratief geheel verweven worden. Hierbij illustreren Leo van Maaren en Frank Herrebout ten volle de doorslaggevende bijdrage van Dada tot de doorbraak van collage, montage en assemblage van ready-mades, thans ook in het dagelijkse leven en in de communicatie woekerende technieken. De live voorstelling wordt begeleid door een zevenkoppige band onder leiding van trompettist en componist Wouter van Bemmel, bekend van o.m. de fameuze groep Boulevard of Broken Dreams. Door o.m. de aanwending van samples en loops naadloos aansluit bij de dadaïstische praxis.

De voorstelling van de film werd voorafgegaan door 'Nachtvogel', een muzikaal programma, waarin de kosmopolitische great younglady Evi De Jean vanuit het perspectief van Emmeke Clément, de grote liefde van Paul van Ostaijen, de toeschouwer 'een persoonlijke blik' gunt op 'Polte' en de periode die zij samen in Berlijn doorbrachten. Ook in haar liedjes en verhalen zijn de montagetechnieken troef. Ze brengt een zonder meer indrukwekkende prestatie, maar dan wel inderdaad vanuit 'een persoonlijke blik'.

Indien ik niet gehinderd was door enige dossierkennis, had ik geen enkele kritiek op de ronduit schitterende prestatie van Evi De Jean als Emmeke. Ik kan er niets aan doen, maar eventjes irriteerde haar verhaal ome even mateloos. Het stoelt immers op een al te persoonlijke visie die niet strookt met de gedocumenteerde historische realiteit. De (marginale) sequenties betreffende Emmekes tweede echtgenoot Peter Pringsheim, zwager van Thomas Mann, zijn grotendeels uit de lucht gegrepen, waardoor met name de twee sequenties betreffende het jaar 1940 een misvormd beeld ophangen. Bezwaren tegen het romantiseren van een waar verhaal om dramatische redenen heb ik uiteraard niet, dat deed mijn vriend Jan Lampo ook in zijn roman Emmeke, plaisir d'amour (Leuven, Davidsfonds, 2001). Maar er zijn wel grenzen. In haar verhaal stelt Evi De Jean centraal dat Emmeke en Van Ostaijen elkaar na de breuk van 1921 niet meer zagen, wat haaks staat op de feiten. Het ware verhaal van hun relatie is immers nog tragischer. Er wordt gesteld dat Pringsheim eind december 1940 in Antwerpen gebrandmerkt werd als Jood en dat hij en Emmeke bijgevolg naar Amerika emigreerden. Dat past in onwetende 'politiek correcte' sprookjesverhalen. Realiteit is dat Pringsheim (die nota bene door de nazi's uit zijn ambt van hoogleraar gezet was en asiel vond aan de universiteit van Brussel) op bevel van de Belgische Staatsveiligheid in mei 1940 als vijandelijke onderdaan naar Frankrijk in een spooktrein gedeporteerd werd... Dat zijn nog maar enkele details. Ik stoorde mijn vooral aan het eenzijdige, vervormde beeld dat van Emmeke opgehangen wordt. Dat zal wel niemand verwonderen die met mijn visie vertrouwd is (cf. Luie luipaard, Antwerpen,Uitgeverij Jef Meert, 1996; en Hartelik de uwe, Paul van Ostaijen, Koninklijke Nederlandse Schouwburg, Antwerpen, 1996). Dit gezegd zijnde ben ik de eerste om volmondig te onderstrepen dat Evi De Jean recht heeft op haar visie en dat mijn voorbehoud geen afbreuk maakt aan een in alle opzichten prijzenswaardige prestatie.

Vrijdag werd Paul van Ostaijens Bankroet Jazz live opgevoerd in de Verkadefabriek te Den Bosch. In de komende maanden komen nog Amstelveen, Rotterdam, Purmerend, Zaandam, Heerhugowaard, Tilburg en Enschede aan de beurt. 'Pour les Flamands la même chose', want in Vlaanderen was er vanwege cultuur-en andere centra kennelijk geen belangstelling voor het boeken van dit bijzonder geslaagde totaalspektakel.

VanOstaijen-in-Berlijn.jpgPasfoto van PvO voor de vreemdelingenpolitie, opgenomen in het Kaufhaus des Westen te Berlijn [1918?]

Van Ostaijen wist het al:

Zo er al iets bestaat als de Vlaamse identiteit, is zij hierop gegrondvest: de Vlaming leeft onverstoorbaar zelfvoldaan, in de overtuiging dat niemand hém te grazen zal nemen. […] Vooral het speelse is uit den boze! Want wanneer u denkt, geachte dames en heren artiesten, dat de kunst een spel is, slik uw vergissing dan maar snel in: de Vlaming is een veldwachter zonder genade. […] Vlaanderen? Het blijft een op z'n kop gezet carnaval. Niet zozeer doctoren en klerken in zotten verkleed, als wel zotten verkleed in doctoren en klerken.

De definitieve tekst van De bankroet jazz verscheen vorig jaar. Bovenop die baanbrekende, deskundig becommentarieerde editie bezorgd door Matthijs de Ridder, krijgt de lezer een DVD met de in alle opzichte unieke film van Leo van Maaren en Frank Herrebout, aangevuld met documentair materiaal.

Henri-Floris JESPERS

BankroetIJZER.jpg

Paul VAN OSTAIJEN, De bankroet jazz, Utrecht, Uitgeverij IJzer, 2009, 127 p., geb., full color 29,50 € (inclusief DVD). ISBN 978 90 8684 012 0.

http://www.bankroetjazz.nl/

Partager cet article
Repost0

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche