Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
8 mai 2010 6 08 /05 /mai /2010 19:22

'Portret van een onbekende' van Karel Jonckheere (1906-1993) staat centraal in dit tweede fragment van de lezing die ik op uitnodiging van de kring ExLibris op 5 mei hield. Meer wordt op het net wellicht niet gepubliceerd, maar de volledige tekst zal eerlang verschijnen in de papieren editie van de Mededelingen van het CDR.

*

In een van zijn laatste teksten beklemtoonde Willy de Bleser terecht dat lezen niks te maken heeft met een vlucht uit de werkelijkheid: al lezend leeft de lezer duizend levens.

Zo kan ook een onbekende plots duizend levens gaan leven.

Een kennelijk excentrieke Amerikaanse miljonair nodigde naar het einde van de jaren zestig een aantal schrijvers uit alle mogelijke taalgebieden uit, om tegen een deftig honorarium, een gedicht te schrijven aan de hand van zijn beeltenis. Bij zijn verzoek voegde hij een foto en de reproductie van een geschilderd portret. Karel Jonckheere schreef toen 'Portret van een onbekende' (In de wandeling lichaam geheten, Brussel / Den Haag, Manteau, 1969, pp. 18-19).

JonckheereWandeling.jpg

Zonder naam

aanvaardt men geen burger

soms een mens

voor zijn geboorte

na zijn geraamte.

 

Jij met je fotofiele gezicht

verkwanseld aan een schilder

Jij daagt mijn uit.

 

Maar je grijnst in mijn macht.

 

Ik kan je in de snippermand gooien

begraven in mijn woordenboek

verbanden in mijn haard.

Vijand

van ver prik ik je ogen uit

domkop die ik uitlach

dichter die ik niet lezen wil

smeerlap bij vergissing gegroet.

 

Ik sidder in je macht.

 

Je kunt mijn zoon overrijden

zijn moeder onteren

mijn geld afpersen

mij beschieten uit een zolderraam.

 

Vriend

hoe haal ik je uit de gevangenis

hoe vind ik je langs een verre verschansing

waar sta ik mijn plaats in de trein aan je af

in welke oorlog heb ik je bestreden

op welk kongres je niet beluisterd

voor welk lijk vergat ik mijn hoofd te ontbloten?

 

Onbekende

heb je soms een van mijn boekjes gelezen

in het donker je hand op mijn knie gelegd

in een pisbak soms over het randje gegluurd?

Zat jij op een bank voor niet-blanken in Kaapstad

was het jouw scheve kop in het ghetto te Warschau

jouw nier die men gisteren heeft overgeplant

jouw dochter die morgen hoer zal worden

jouw vrouw die een borst werd afgezet?

 

Of ben je naamloos toch maar een burger

een vage zatlap

een trieste pooier

een schoonvader en een erevoorzitter

een gangbare klootzak nummer zoveel?

 

Waarom zit je niet aan mijn tafel vanavond

waarom stuur je mijn vrouw geen postzegels op

waarom wil je niet:

mijn ogen genezen

mijn hartklep vernieuwen

mijn belasting betalen

me schrijven dat je mijn dood hebt gezien?

 

Niets voor niets

geheim voor geheim

ik onthul wie je bent

vertel mij wie hier uit woorden bestaat.

(In de wandeling lichaam geheten, 1969)

 

De lezer krijgt hier niet alleen het portret van een onbekende, maar ook een impliciet dubbelportret van Karel Jonckheere: als lezer – hij leest het portret van de onbekende – en als schrijver – hij brengt het portret van de onbekende tot leven.

En de Amerikaanse opdrachtgever, bij het lezen van die gedichten, gebundeld in dat ene boek dat hij zichzelf zo gul schonk, kon met Montaigne voortaan zeggen: “Je n'ay pas plus fairt mon livre, que mon livre m'a faict."

Ik heb mijn boek niet meer gemaakt dan mijn boek mij" – dat kan trouwens elke schrijver zeggen. “Een boek lezen, betekent het herschrijven", stelde Jean-Paul Sartre. Een goed boek wordt immers door elke aandachtige lezer anders gelezen.

Marlene Dietrich, voorwaar geen dom blondje, wist het ook al, toen ze in een interview poneerde: “Je houdt niet noodzakelijk van een boek omdat het je iets leert. Je houdt ervan omdat je er de bevestiging van je gedachten in vindt of de verontschuldiging voor je daden.”

Henri-Floris JESPERS

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen - dans histoire de la littérature
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche