Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
9 décembre 2009 3 09 /12 /décembre /2009 19:19

Het moet in het jaar 1966 zijn geweest dat Ramses Shaffy verzeild raakte op een van de multimedia avondjes die de legendarische Koos Zwart onder de naam “Provadja” organiseerde in de voormalige filmzaal op de tweede verdieping aan de achterzijde van het gebouw Felix Meritis, aan de Keizersgracht van Amsterdam.

Dit gebouw dat in Amsterdam bekend stond als het hoofdkwartier van de Communistische Partij van Nederland (CPN) en de redactie van De Waarheid huisvestte (de huidige Kremlinzaal), werd uit financiële noodzaak door de CPN incidenteel verhuurd aan verenigingen en organisaties die voor hun activiteiten een zaaltje zochten. Zo was ook de culturele undergroundclub Provadja er terecht gekomen.


Ramses voelde zich er onmiddellijk helemaal thuis. De zaal was verduisterd, er hingen lakens vanaf de balkons naar beneden, er waren geen zitplaatsen, maar wel een soort podium waarop acts te zien waren. Het publiek kon lopen liggen of staan in de zaal die voornamelijk verlicht werd door de flakkering van de non-stop vloeistofdia projectie afgewisseld met dansachtige performances, illusionistische acts, gedichten en muziek. Uiteraard mocht er gewoon gerookt en gedronken worden.


Voor Ramses gold dat hij getuige was van een herinterpretatie van de formule die hijzelf enige jaren daarvoor in het Miranda paviljoen aan de Amstel in Amsterdam onder de naam Shaffy Chantant ten doop had gehouden. Het moet hem hebben opgewonden en gevleid te zien dat de voorhoede van de toenmalige jeugdcultuur er wel raad mee wist. Hij zag ook dat de ovale zaal met balkon een ideale uitvalsbasis kon bieden wederom een nieuw vast programma in Amsterdam te presenteren.


Hij wist zijn toenmalig management: M.M. Chanowski Productions NV ervan te overtuigen dat de zaal gehuurd moest worden voor een waardige opvolger van het vermaarde Shaffy Chantant. Thijs Chanowski, bedenker en producer van onder meer Fabeltjesland, slaagde er in met de CPN een huurovereenkomst van een jaar te sluiten, op verzoek van Ramses de Merkelbach Groep aan te trekken om de zaal van boven tot onder te beschilderen met psychedelische motieven en financierde de aankoop van tweede hands Perzische tapijten en spoorbielsen, die verzaagd en bekleed met eveneens Perzische tafelkleden voor de noodzakelijke eenheid in vormgeving van de zaal moesten zorgen.


Intussen had Ramses een omvangrijk nieuw ensemble samengesteld. Naast het trio Louis van Dijk traden nog vier jonge kunstenaars toe waarvan Thijs van Leer de bekendste is. Behalve Liesbeth List en Ramses stonden er dus nog zeven artiesten op het piepkleine podium van de Filmzaal van Felix Meritis die voor de gelegenheid was omgedoopt tot Theaterzaal. Het nieuwe programma ging in 1967 in première onder de naam Shaffy Chantate en stond gedurende één seizoen in Felix.


Op de affiches stond: Ramses in Felix, in een poging zo veel mogelijk publiek naar deze gloednieuwe speelplek te lokken. Publiek kwam in groten getale, in de weekends moesten de balkons worden volgepropt en van een tweede rij stoelen voorzien om zo veel mogelijk belangstellenden te bergen. Het is dus niet zo verwonderlijk dat Ramses na dit seizoen door wilde.


Toen ondanks het publiekssucces de financiële eindafrekening desastreus bleek te zijn was een breuk tussen Ramses en Thijs Chanowski onafwendbaar. Ramses kwam tot een akkoord met zijn toenmalige tourneemanager en bedrijfsleider van het Chantate programma in Felix, Steve Austen, over een nieuwe opzet. Austen zou voor eigen rekening en risico een nieuwe huurovereenkomst met de CPN sluiten, vrij zijn ook andere programma’s dan dat van Ramses te programmeren en zou optreden als de  belangenbehartiger van Ramses. In ruil voor zijn ondernemersrisico verleende Ramses aan Austen het exclusieve recht alle programma’s die hij in Felix zou programmeren onder de naam Shaffytheater naar buiten te brengen. Een en ander werd vastgelegd in een overeenkomst die eind 1968 werd getekend. Vanaf die datum was de naam Shaffy, ook zonder fysieke aanwezigheid van de meester, aan de steeds omvangrijker wordende programmering in het gebouw Felix Meritis verbonden.


Het Shaffytheater opende met het programma Shaffy Verkeerd, waarin veel ruimte was voor gasten. Gaandeweg was Ramses zelf steeds minder aanwezig en ontwikkelde zich min of meer organisch de formule waarmee het Shaffytheater, ”het theater waar alles kan”, in de jaren 70 triomfen vierde.

In de loop der jaren waren ook de Concertzaal en de Zuilenzaal in gebruik genomen. In het weekend waren in sommige zalen wel drie voorstellingen achter elkaar, was er livemuziek in het café en met enige onregelmatige regelmaat vond een totaalweekend in het hele gebouw plaats waarvoor publiek bereid was uren op de gracht in de rij te staan om toegelaten te worden volgens het principe: één eruit is één erin.


Het succes was mede te danken aan de series die de ‘vaste’ bespelers gaven: Neerlands Hoop in Bange Dagen, Funhouse en Baal, gevolgd door de nieuwe Nederlandse dansscène: Krisztina de Chatel, Dansproductie en niet te vergeten Truus Bronkhorst. Nog voor de Movies in Amsterdam zijn deuren opende had Shaffy zelfs de primeur van het eerste filmhuis van Amsterdam. Buiten de vaste bespelers hebben heel wat andere beeldenstormers hun entree via Shaffy gemaakt. Een groot aantal onder hen sloot zich aan bij een groep of stootte door naar grotere, erkende gezelschappen.


Gaandeweg konden ook een aantal Vlamingen of Vlaamse gezelschappen in het Shaffytheater aan de slag. De Vlaamse inbreng is voornamelijk te danken aan het Kaaitheater, indertijd o.l.v. Hugo De Greef. Memorabel waren de voorstellingen van Guy Cassiers, Radeis, Parisiana, Anne Teresa de Keersmaeker, De Zwarte Komedie met een stuk over Cyriel Verschaeve. Toen bij die voorstelling neo-nazi’s opdaagden om stampei te maken, werden ze door de knokploeg van de communistische partij het gebouw uit gekegeld.


Ook ondergetekende heeft volop zijn gang kunnen gaan. De monoloog Reis naar het einde van de nacht, naar het gelijknamige boek van Louis-Ferdinand Céline had zulk groot succes dat extra voorstellingen onvermijdelijk waren. Prolongatie was echter niet mogelijk. Je had je kleedkamer nog niet opgeruimd of er stond al een andere performer, een nieuw gezelschap uit te pakken. Dus stond er niets anders op dan elke avond een tweede voorstelling te geven. Het waren slopende dagen, maar de geweldige sfeer hield je overeind. Ook Lijmen naar de roman van Willem Elsschot stond meerdere malen een week of twee op het programma.


Gesteld mag worden dat de plek van de definitieve doorbraak van een aantal Vlamingen het Shaffy Theater is. Ze werden er met respect ontvangen, keurig betaald en desnoods van eten en drank voorzien. Shaffy Theater had ook een souterrain, ten huize van directeur Steve Austen, waar minvermogenden konden logeren.


Na twintig jaar was de Shaffyformule aan herijking toe. De naam Shaffytheater verdween en de Felix Meritis Foundation werd de nieuwe merknaam. Inmiddels zijn we wederom twintig jaar verder en kan gesteld worden dat de onconventionele allround kunstenaar en pionier Ramses Shaffy een niet te onderschatten rol heeft gespeeld in de geschiedenis van het huidige theaterleven in de Nederlanden. Hij is al die jaren zo af en toe met eigen ogen wezen kijken wat er van zijn geesteskind geworden is. Bij die gelegenheden was hij iedere keer weer vol nieuwsgierigheid en verbazing over wie en wat er allemaal in “zijn” gebouw aan het werk waren.

Guido LAUWAERT

[met dank aan Steve Austen]

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche