Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
12 janvier 2012 4 12 /01 /janvier /2012 14:00

De Brugse dichter en plastisch kunstenaar Renaat Ramon publiceerde de jongste jaren een aantal verhelderende bijdragen in Poëziekrant en Kluger Hans over o.m. I.K. Bonset, Paul de Vree, Hans Clavin, Frans Vanderlinde en Luc Fierens) en wat ik nu gemakkelijkheidshalve de visuele poëzie zal noemen, 'visual writing'.

FugitivePoetryLICHT.jpg

In 'Bruges-la-vivante' zet Renaat Ramon opnieuw Paul de Vree (1909-1982) in de kijker, nu vooral in verband met het tijdschrift DeTafelronde  (1953-1981) waarmee De Vree, auteur van een veelzijdig zoniet versatiel oeuvre, terecht vereenzelvigd wordt. Hijwordt internationaalgewaardeerd als beoefenaar, theoreticus en uitgever van visuele poëzie.

Ramon koos voor een chronologische, overzichtelijke aanpak, zodat zijn voortreffelijk essay zowel de metamorfosen van Paul de Vree als van De Tafelronde sprekend en secuur in beeld brengt.

*

Even dit ter verduidelijking: 'visuele poëzie' wordt hier af en toe als overkoepelende, 'generische' term gebruikt voor allerlei (neo-)avant-gardistische stromingen die, vertrekkende van de 'concrete' poëzie in de jaren vijftig, zich in de jaren zestig ontwikkelden tot grosso modo 'objectieve', 'fonetische', 'fonische', 'spatialistische', 'audio-visuele', 'open', 'sonore' en uiteindelijk 'visuele' poëzie. Geert Buelens bijvoorbeeld houdt het bij 'concrete poëzie'. (1)

TafelrondeVIII2.jpg

Sleutelfiguur bij de introductie van de nieuwe poëzie in Vlaanderen is ongetwijfeld Henri Chopin (1922-2008), uitgever van het tijdschrift Cinquième saison, die in 1962 een eerste manifest publiceerde in de aflevering van De Tafelronde gewijd aan de 'jonge franse literatuur – frans-belgische literatuur' (jg. VIII, 1962, nr. 2, pp. 114-115), waarin hij resoluut stelde: 'La seule issue de l'art après l'abstraction est celle de tout réunir: peinture, musique, poésie, sculpture, danse, chant.'

In Brussel (Galerie Saint-Laurent) en Antwerpen (AMVC) werden dan in samenwerking met Chopin en zijn tijdschrift Cinquième saison tentoonstellingen 'objectieve poëzie' georganiseerd.

De tentoonstelling was ook te Brugge te zien, dank zij Paul de Wispelaere, Jan van der Hoeven, Gilbert Swinberghe en Herman Sabbe. Van dan af zou De Tafelronde zich ontpoppen tot een sterke schakel en creatieve draaischijf binnen de 'Internationale' of beter de 'nevelvlek' van de concrete, fonetische en audiovisuele poëzie.

TafelrondeVIII4.jpg

Paul de Vree reorganiseerde de redactie van het tijdschrift: Henri Chopin, Jan van der Hoeven, Max Kazan, Frans van der Linde, Marcel van Maele, Freddy de Vree en ik vormden de vaste kern van medewerkers.

Een en ander werd al eerder uitvoerig belicht, o.m. in Gierik & NVT (jg. XXVII, nr. 3, herfst 2009: Van 'poesia visiva' tot 'poesia totale'), Bulletin de la Fondation ça ira en Mededelingen van het CDR. (2)

*

Buelens heeft aandacht voor de dichter Jan van der Hoeven (°1929), maar geeft hem m.i. geen recht; bovendien ignoreert hij diens (bescheiden) bijdrage tot de visuele poëzie, die inderdaad nooit gebundeld werden. (3)

TafelrondeJanVanderH.jpg

Renaat Ramon gaat even in op het werk van Jan van der Hoeven (die op de cover van De Tafelronde prijkt, jg. XX, november 1975, nrs. 1-2 – niet in jg. 22, zoals vermeld in Gierik & NVT) en brengt terecht in herinnering dat Paul de Vree in hem een potentiële opvolger zag. De inleiding van de catalogus van Paul de Vrees tentoonstelling in het Provinciaal Museum te Hasselt (1981) werd trouwens geschreven door Jan van der Hoeven.

In een gesprek met Willem M. Roggeman erkende De Vree dat hij, qua visuele poëzie, inderdaad nogal eenzaam was. Naast Van der Hoeven, vermeldde hij slechts Werner Spillemaeckers en Ludo Frateur.

Volgens De Vree was Werner Spillemaeckers (1936-2011) op een bepaald moment rijp voor de 'sprong naar het concrete avontuur'. Het bleef echter bij enkele publicaties in De Tafelronde. Dat was ook het geval van Ludo Frateur (°1936). Renaat Ramon essay brengt mij in herinnering dat ik nog ooit, 35 jaar geleden, een tentoonstelling van Frateur inleidde. Ik ben hem geheel uit het oog verloren, maar koester nog wel zijn proza, Rit(t)en, uitgegeven in 1980 door Pink Editions & Productions.

*

Renaat Ramon verrast de lezer telkens opnieuw door de eruditie en de accuratesse van zijn essays, door zijn nuchtere aanpak en de gedegenheid van zijn vorsing. Dat blijkt voldoende uit zijn bijdragen tot de Bibliotheek van de West-Vlaamse Letteren. Ik denk hier aan zijn monografieën over Rémy de Muynck/ Saint-Rémy (1981), Fernand Bonneure (1983), Lodewijk van Haecke (1983), Jaak Fontier (1988), Louis E. de Mey (1993), Thomas van Loo (1995), Fernand Lambrecht (1997), Jan Baptist Hofman (1999), Johan Sonneville (2001), Hendrik Carette (2003), Bert Popelier (2004), August de Maere d'Aertrycke (2005), Jooris van Hulle (2006) en Herman J. Claeys (2009). En dan heb ik het nog niet over Geschreven tijd (2005), een gedocumenteerd overzicht van de literaire en semi-literaire tijdschriften in West-Vlaanderen 1805-2005, een ware Fundgrube.

Henri-Floris JESPERS

(wordt vervolgd)

(1) Geert BUELENS, Van Ostaijen tot heden, Nijmegen, Vantilt, 2001, pp. 942-954.

(2) Cf. o.m. Gierik& Nieuw Vlaams Tijdschrift, nr. 104, 27ste jg., nr. 3, herfst 2009, nr. 104:Van 'poesia visiva' tot 'poesia totale'. Kritische bijdragen van Henri-Floris Jespers & Luc Fierens.

(3) BUELENS, o.c., pp. 744-747.

 

GierikBrugge

Gierik & Nieuw Vlaams Tijdschrift, jg. XXIX, winternummer 2011, nr. 4, 107 p., ill. Redactie: Guy Commerman, Kruishofstraat 144/98, B 2020 Antwerpen.

E-mail: guycommerman@skynet.be

www.gierik-nvt.be

Abonnement (4 nrs., inclusief portokosten): België: 25 € EU: 35 €; Andere landen: 40 € . Losse nrs. (incl. port): België: 7 €; EU: 11 €; Andere landen: 12 €.

Rekening België: 068-2237695-29 van Gierik & NVT; buitenland: IBAN BE26-0682-2376-9529 BIC-code GKCC BB

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen - dans littérature
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche