Overblog
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog
14 octobre 2011 5 14 /10 /octobre /2011 01:06

 

filmfestival 5

Het lied roept op zijn beurt vluchtig de beelden op uit Marlows echte verhaal: de trein, zijn vader die op het kleine station staat te wachten, de kwellingen in de klas, het huisje in de bossen, het huisje in Londen, de sierlijke brug, de langzame rivier enzovoorts. En dan, terwijl ‘We’ll Meet Again’ bijna afgelopen is, zien we over de golvende bomen Philip in de kruin zitten. Hij kijkt ons strak en beschuldigend aan.

Het lied houdt abrupt op. We horen het gezang van de vogels. De jongen staart en blijft staren terwijl de wind zachtjes ruisend en suizend door de bomen streelt. Dan –

PHILIP: Als ik later groot ben, word ik mooi detective.

En onverwachts grijnst hij. Al die tijd worstelt Marlow zich steunend op Nicola door de gang naar de vrijheid. Ze verdwijnen uit het zicht. In del ege gang klinkt het gezang van de vogels en het geluid van de wind door het gebladerte.

The Singing Detective [Dennis Potter]

 

De Zingende Shakespeare

De beste tv-serie die ooit werd gemaakt is een BBC-productie. De naam die er onlosmakelijk mee verbonden is, is niet de naam van de regisseur maar van de schrijver, Dennis Potter. Een Engelse criticus noemde Potter ‘de Shakespeare van de televisie’. Midden de jaren tachtig werd de serie, The Singing Detective, voor het eerst in onze contreien uitgezonden door de VPRO. Uitgeverij Bert Bakker gaf het script uit. Van de achterflap:

Philip Marlow, de bedlegerige hoofdpersoon uit De Zingende Detective is detectiveschrijver en cynicus. Een acute aanval van psoriasis doet zijn bij tijd en wijle koortsachtig verhitte geest dwalen. Hij probeert zijn verstand te behouden door in gedachten een van zijn eerste trillers te herschrijven, De Zingende Detective, waarin hij zelf de hoofdrol speelt. Hallucinaties worden haast onmerkbaar afgewisseld door herinneringen uit zijn jeugd, waarin traumatische gebeurtenissen de sleutel blijken te vormen voor zijn huidige depressies. Want Marlow is een man die wordt gekweld door zijn verleden en zich bedreigd voelt in de toekomst. De verdovende kracht van de verbeelding is zijn echte geneesmiddel.’

Michael Gambon speelde Phlip Marlow. Op een manier eigen aan Britse en Ierse acteurs: ingehouden, cryptisch, cynisch, droog, afstandelijk. Ze zwijgen al pratend en praten met hun ogen. Een hand grijpt naar een glas. Hand, glas en whisky worden één. De slok is het voorspel van een repliek die je de adem beneemt. Niet zozeer om de inhoud maar om de vorm. Vrouwen hebben geen glas whisky nodig. Zij hebben voldoende aan een sigaret. Al slaan zij een borrel niet af. Maar bij hen komt de slok ná de repliek. Hij polijst de vorm.

 

Smiley versus Karla

Wanneer het mij allemaal teveel wordt en de kunst mij de strot uitkomt [gelukkig overvalt me dat maar tweemaal per jaar], grijp ik niet zozeer naar thrillers maar naar spionageromans. Len Deighton, Graham Greene en last but not least John le Carré. Engelse spionisten schrijven beeldend met een filosofische ondertoon. Waarschijnlijk net daarom dat ze zo vaak verfilmd en herfilmd worden.

Door mijn voorliefde voor spionage was het niet meer dan logisch dat ik op de eerste rij stond voor de openingsfilm, Tinker, Tailer, Soldier, Spy. Binnen het oeuvre van John le Carré is het het eerste deel van een trilogie die draait rond George Smiley. Smiley is een oude rat in het vak. Begonnen bij MI6, de buitenlandse dienst van de Britse Geheime Dienst [de binnenlandse is MI5] tijdens de Tweede Wereldoorlog is hij aan het begin van de Koude Oorlog samen met een aantal collega’s op non-actief gezet, wegens een aantal tegenslagen. Hele netwerken in de USSR en haar satellietlanden, in het bijzonder Oost-Duitsland, werden opgerold door de Stasi, i.s.m. de KGB. Enkele jaren later wordt hij door de regering teruggehaald, buiten medeweten van de nieuwe top, want het gaat nog steeds niet de goede kant op. Het oude vermoeden dat er een mol in de top zit steekt weer de kop op. Met behulp van een zijn vroegere pupillen, Peter Guilliam, ontrafelt Smiley door het verbinden van al te vreemde toevalligheden een ingewikkeld netwerk. Het brein is Karla, een oude bekende van Smiley. Als jonge spion heeft hij getracht de toen al even jonge Karla, een Rus, te overhalen dubbelspion te worden, wat hem niet gelukte. De trilogie vormt een strijd tussen de twee meesterspionnen. Wie wint moet u maar zelf uitmaken door de trilogie te lezen.

De film, 127 minuten spanning gegarandeerd. De mol wordt ontmaskerd. Eindelijk een eerste overwinning voor MI6, én voor George Smiley. Aan het eind van de film zie je hem fier The Circus, zoals de wat naïeve codenaam van het gebouw van MI6 luidt, binnenstappen en plaats nemen aan het hoofd van de tafel, op de stoel van Control, de spin in het web.

 

Cambridge Five

De vier voorstellingen waren uitverkocht. Veel jong volk. Na afloop sprak ik enkele jonge mensen aan, studenten. Ik vroeg of ze de film hadden begrepen. Het antwoord: Steengoede regie, spannende montage, chapeau voor de acteurs, schitterende locaties en decors, maar nee, het verhaal hadden ze niet helemaal begrepen. De Koude Oorlog kennen ze als fenomeen. De realiteit en zeker de details zijn hun vreemd. Van de Cambridge Five hadden ze nog nooit gehoord. Ook niet dat zelfs de grote filosoof en professor van Cambridge, Ludwig Wittgenstein, verdacht werd een Russische spion te zijn, gezien zijn sympathie voor de USSR en het communisme in het bijzonder.

Het onbegrip van de studenten kan ik begrijpen. De schuld ligt bij de afbouw van het vak Geschiedenis in het Middelbaar Onderwijs en het verzwakken ervan in het Hoger. Enkel algemeenheden krijgen ze. De Muur van Berlijn, daar hebben ze al van gehoord. Maar waarom hij daar gebouwd is, nee, geen idee. Een op de vier slechts weet wanneer hij ‘gevallen’ is.

Wat de helderheid van het onderwerp ook niet ten goede komt, is dat in de film maar een schamel deel overblijft van het boek. Het scenario is slordig raamwerk. Om de Koude Oorlog en de plaats van de Britse Geheime Dienst beter te begrijpen heb ik naar de BBC-serie met dezelfde naam verwezen uit 1979. Zeven afleveringen, totaaltijd 290 minuten. Dat is haast 2,5 maal langer dan de film. Meer ruimte voor een helderder verhaal en duiding van de details.

George Smiley werd in de tv-serie vertolkt door de legendarische acteur Alec Guinness. In de film wordt George Smiley gespeeld door Gary Oldman. Uitstekend, maar hij kan helaas net niet tippen aan de vertolking van Alec Guinness. Een dikke pluim mag niet ontbreken voor John Hurt, als Control. O, wat houd ik van de man [als acteur].

Ondanks mijn kritiek op het scenario blijft Tinker, Tailor, Soldier, Spy een aanrader buiten categorie. Mijn verhaal verschaft wat meer klaarheid [hopelijk!]. Toch raad ik de kijker aan alvorens de film te gaan bekijken aan het googlen te slaan. Onder ‘Cambrigde Five’ vindt u de namen van de dubbelspionnen. Want John le Carré baseerde zijn trilogie op waargebeurde feiten, maar ging met ze de grote duistere wereld van de verbeelding in.

 

Slot en sleutel

Eindelijk heb ik mijn Europese film gehad. Vandaag ga ik naar twee andere uit ons continent. Daarover meer in een volgende aflevering. Sta mij toe tot slot een kort fragment te citeren uit het tweede deel van de Smiley-trilogie. In de tijd waarin The Honourable Schoolboy zich afspeelt is het centrale actieterrein Hong Kong, toen nog een kroonkolonie van het Britse Rijk. Het citaat benadert de reden van het verraad, je kan het ook haat tegen het kapitalisme en sympathie voor het communisme [niet de Sovjet!] noemen: ‘Maar het enige dat hij vandaag zag, was een zelfvoldane Britse rots, die werd bestuurd door een stelletje volgevreten handelaren wier horizon niet verder reikte dan hun buikomvang.’

Sleutel op het slot en ziehier de draaibeweging: Het zou mij niet verbazen moest over een paar jaar het tweede deel verfilmd worden. Ik duim nu al dat hij opnieuw de openingsfilm wordt. Misschien in wereldpremière. Een veertigste editie verdient dat. Begin alvast maar te lobbyen, Patrick Duynslaegher.

Guido LAUWAERT

www.filmfestival.be

Partager cet article
Repost0

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche