Overblog
Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
12 décembre 2013 4 12 /12 /décembre /2013 22:53

 

2635332057VOS.jpg

'Na radicale bewerkingen van o.a. La Divina Commedia en Het Oude Testament vergrijpt FC Bergman zich deze keer aan een andere literatuurklassieker, het epische dierdicht Van de (sic) vos Reynaerde', lees ik tot mijn verbazing in de programmabrochure van Van den vos. Als we Van Dale mogen geloven, dan betekent 'zich vergrijpen': 'verkeerd grijpen'; 'stelen, wegnemen'; 'schenden, verkrachten'. Na de voorstelling van 11 december 2013 is mijn verbazing helemaal verdwenen en kan ik enkel maar vaststellen dat de zin in de brochure profetisch was. FC Bergman vergrijpt zich inderdaad aan Van den vos Reynaerde. Niet omdat FC Bergman materiaal uit Van den vos Reynaerde zou hebben gestolen – personages, thema's en plots uit de Reynaertverhalen waren en zijn gemeengoed en het vakmanschap moet blijken uit het creatieve gebruik ervan – maar wel omdat FC Bergman, door een oppervlakkige kennis van Van den vos Reynaerde, nooit diepgaand met het werk dialogeert en daardoor artistieke keuzes maakt die haaks staan op Van den vos Reynaerde. De voorstelling Van den vos is daardoor niet enkel een flauw afkooksel van Van den vos Reynaerde geworden maar ook een vrijblijvend vormenspel.

Van den vos Reynaerde is een dierenepos en dat genre is boven alles een humoristische vorm. De auteur speelt in zijn werk een fascinerend spel van voortdurende ambiguïteit met de dierlijke en menselijke component van de personages. Een deel van de humor bestaat erin dat de auteur doet alsof de hoofdrolspelers mensen zijn, in staat om een morele keuze te maken en het gewicht van de morele verantwoordelijkheid te dragen. In feite is de verhaalwereld in Van den vos Reynaerde resoluut amoreel en de moralistische retoriek erin op een humoristische manier overbodig. Van het spel met het menselijke en het dierlijke, van de speelse amoraliteit, van het spel met de taal vinden we in Van den vos niets terug. Om dat spel te kunnen spelen, moet, zoals in Van den vos Reynaerde, de taal centraal staan en FC Bergman bant de taal zo veel mogelijk uit Van den vos om te kunnen vertellen met stil acteren, video, film en muziek. Omdat FC Bergman de personages in Van den vos Reynaerde in morele termen beoordeelt, nemen ze het werk niet ernstig genoeg en zien ze de echt subversieve mogelijkheden van de Reynaerdiaanse humor over het hoofd.

Die subversieve humor komt tot stand omdat de auteur werkt met de figuur van de schurk Reynaert. Figuren als de schurk, de zot en de nar kan je niet letterlijk nemen want ze zijn niet wat ze lijken te zijn. In Van den vos Reynaerde is Reynaert het scalpel waarmee de auteur zijn samenleving ontleedt. Omdat FC Bergman Reynaert een figurantenrol toebedeelt en hem van de trickster in Van den vos Reynaert degradeert tot de psychopaat in Van den vos, slaat het gezelschap zichzelf dat scalpel uit handen. Dat is vreemd want FC Bergman wil, naar de intentieverklaring te oordelen, 'de aantrekkingsfactor van het begrip “immoraliteit” en de invloed ervan op onze huidige samenleving' verbeelden.

Houden we rekening met de artistieke bedoeling van FC Bergman, dan is het bijzonder merkwaardig dat ze enkel het eerste luik van het tweeluik dat Van den vos Reynaerde is voor hun voorstelling gebruiken. In het eerste luik van Van den vos Reynaerde is Nobel een rechtvaardige koning omdat hij zich laat leiden door het advies van zijn baronnen, in het tweede luik verwordt hij tot een tiran omdat hij, uit hebzucht, zijn baronnen buiten spel zet en zich laat leiden door het advies van Gente, de koningin, en Reynaert. Door Nobels immorele gedrag stuikt uiteindelijk de hele feodale orde in elkaar. Omdat FC Bergman de koningin van bij het begin opvoert – zij is dominant en Nobel lijkt haar toy boy – en duidelijk aangeeft dat het koningspaar dan al door en door immoreel is, kan er van een corrumpering van het gezag en van de verbrokkeling van de maatschappelijke orde geen sprake meer zijn. Met de hebzuchtige koning Nobel viseerde de auteur de Franse koning Lodewijk IX, die volgens hem en de groep van wie hij de spreekbuis was, onder het masker van heiligheid zijn macht uitbreidde. Dat Van den vos Reynaerde een satire is met een specifiek mikpunt, lijkt FC Bergman volledig te zijn ontgaan.

Het materiaal in Van den vos Reynaerde lag voor het grijpen maar FC Bergman laat het liggen. In de plaats van de kans te grijpen en te verbeelden dat hebzucht onze maatschappelijke orde vernietigt en miljoenen in de armoede stort, in de plaats van specifieke personen en organisaties met ongenadige en bijtende spot te hekelen, in de plaats van de verontwaardiging daarover – indignatio – in een eigentijdse satire te gieten, houdt FC Bergman het bij vrijblijvende beschouwingen over 'de aantrekkingsfactor immoraliteit' en verhult die inhoudelijke armoede met de prestaties van rasacteurs, de zang van een populaire zanger, de live muziek van een Duits gezelschap, met grootse decors en met mooie plaatjes. Maar het zijn de kleren van de keizer, de kleren van FC Bergman.

 

René BROENS

Partager cet article

Published by CDR-Mededelingen - dans Théâtre
commenter cet article

commentaires

Walter A.P. Soethoudt 14/12/2013 10:21

We weten dus waar we NIET moeten heengaan, trouwens de echte vossen zien we genoeg om ons heen.

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche