Overblog
Editer l'article Suivre ce blog Administration + Créer mon blog
14 juin 2011 2 14 /06 /juin /2011 05:55

 

TVO.jpgDonderdag 9 juni overleed in Aalst Toon van Overstraeten (°7 juni 1926), gewezen senator, journalist en politiek directeur van de VU (Volksunie). Hij was de zoon van Jozef van Overstraeten (1896-1986), voorzitter van de VTB-VAB en familienaamkundige.

De jonge Toon meldde zich in 1943 als Oostfrontvrijwilliger. In het Vlaams Legioen was

hij nauw betrokken bij de zogenaamde Rebellenclub. Na twee jaar internering (volgens de wet op de bescherming van minderjarigen werd hem een veroordeling bespaard) legde hij een vooral journalistieke bedrijvigheid aan de dag in Vlaams-nationalistische publicaties.

In 1965 werd Toon van Overstraeten hoofdredacteur van Wij, het partijweekblad van de VU, dat onder zijn leiding uitgroeide tot een volwaardig blad. In 1971 werd hij politiek directeur van de partij. Tussen 1973 en 1980 zetelde hij als ondervoorzitter van de raad van bestuur van de BRT, waarvan hij daarna vijf jaar lid van het permanent comité was.

In 1985 werd Van Overstraeten eerder toevallig, door het spel van de apparentering, voorzien in de kieswetgeving om reststemmen per provincie te groeperen, verkozen als senator voor de VU in het Franstalige arrondissement Nijvel (nu provincie Waals-Brabant) van de toen nog unitaire provincie Brabant. Door het toen gangbare dubbelmandaat mocht hij derhalve ook zetelen in de Waalse Gewestraad en de Franse Gemeenschapsraad. Toon vond die kronkel in de zeteltoewijzing meer dan amusant. In beide assemblees kon er echter niet mee gelachen worden: ze weigerden Van Overstraeten te laten zetelen en wanneer hij zich ter zitting meldde, werd de toegang hem manu militari ontzegd.

Deze affaire zorgde voor een herziening van de apparentering en het opheffen van het dubbelmandaat. (Wanneer de regels betreffende de zeteltoewijzing in het 'nadeel' vallen van de Franstalige partijen, dan worden de regels gewijzigd. Sinds 1995 zetelt een Franstalige probleemloos voor de Union des Francophones (UF) in het Vlaams Parlement.)

Toon van Overstraeten zetelde tot in 1987 in de Senaat. Aan het einde van zijn leven steunde hij de N-VA.

*

Eind de jaren zestig had ik al heel wat intrigerende verhalen over Toon van Overstraeten gehoord van Nic van Bruggen (1938-1991), maar ik ontmoette hem pas toevallig in levende lijve in de privé-club V.E.C.U., in gezelschap van Hugo Schiltz (1927-2006). Van Overstraeten feliciteerde mij uitvoerig voor mijn bijdragen over Cyriel Verschaeve en over het fascisme als “mal du siècle” in het Nieuw Vlaams Tijdschrift. We schreven dus toen 1974. In De Vlaamse Elsevier, een joint-venture van Elsevier en uitgeverij Hoste (Het  Laatste Nieuws en De Nieuwe Gazet) had ik ook al wat gepubliceerd over aspecten van de Vlaamse collaboratie. Met Lou de Clerck (later woordvoerder van Wilfried Martens en vervolgens hoofdredacteur van Gazet van Antwerpen) had ik in 1973 een onthullend omslagartikel geschreven over Schiltz als “nieuwe roerganger” van de VU.

Als politiek directeur van de partij werkte Van Overstraeten nauw samen met Hugo. Hij was een voorstander van het Egmontpact, het grote communautair akkoord dat de meerderheidspartijen van de regering Tindemans II (een coalitie van CVP, PSC, BSP-PSB, Volksunie en FDF) in 1977 sloten, maar dat door de val van de regering nooit werd uitgevoerd.

In 1980 begon ik geregeld te publiceren in het weekblad Wij, waar ook gereputeerde journalisten incognito aan meewerken. Dit is lang geen geheim meer. Naar aanleiding van de “zaak Siegfried Bracke” meldde Maurits van Liedekerke (°1945) eind januari in Knack:

Als gewezen hoofdredacteur van Wij zou ik een lijstje met een dozijn namen kunnen voorleggen van journalisten (van de openbare omroep, van De Standaard, Humo, en andere…) die onder schuilnaam aan dit weekblad hebben meegewerkt. Omdat aan elk van deze journalisten de verzekering werd gegeven, ook al was het maar mondeling, dat over hun / haar medewerking nooit zou gerept worden doen we dat nu ook niet.

Dat was destijds usance. Onder die voorwaarde werkte ik eind de jaren 70 tot begin de jaren 80 aan het Franstalige satirische weekblad Pan o.l.v. graaf Dumonceau de Bergendael. Als redactiesecretaris en later hoofdredacteur van Impact (vervolgens De Nieuwe Impact) kan ik, net als Maurits van Liedekerke, zo'n lijstje van befaamde medewerkers voorleggen dat wel enige verbazing kan verwekken...

*

In 1982 gaf Walter Soethoudt een bundeling van over twintig jaar verspreide politieke cursiefjes van dio Genes (pseudoniem van Toon van Overstraeten) uit: Daarenboven zegt zijn natte vinger hem… Toon vroeg mij het boek in te leiden. Ik schreef een cultuurhistorisch essay, “Van pamflet tot politiek cursief: voetnoten en bedenkingen”, waarin ik ook even focuste op zijn werk en het bewuste onderscheid tussen de pennenvruchten van TVO en dio Genes.

Mensen-Dingen.jpgFilip de Pillecyn, Mensen en dingen, Brussel, Vlaams-Nationale Standpunten, 1983,, 95 p. Met een ten geleide van Henri-Floris Jespers

Toon wilde hulde brengen aan Filip de Pillecyn (1891-1962), die van 1958 tot aan zijn ziekte in 1960 onder het pseudoniem Cit meewerkte aan De Volksunie (het latere weekblad Wij), en stelde dus een bloemlezing samen, Mensen en Dingen(de titel van De Pillecyns rubriek) en vroeg mij een ten geleide te schrijven.

VU30.jpgIn 1984 verscheen Van Overstraetens Op de barrikaden. Het verhaal van de Vlaamse Natie in wording. Dit royale boekdeel, uitgegeven ter gelegenheid van dertig jaar VU, blijft tot op heden een onmisbaar maar veelal geheel ten onrechte geïgnoreerd encyclopedisch naslagwerk. Het gaat uiteraard in eerste instantie om de historiografie van de Vlaams-nationale partij, maar dan wel doelbewust gesitueerd in een bredere, verhelderende context.

*

Onder het pseudoniem Anto Vano (een anagram van zijn bijnaam aan het Oostfront, Tovanov) publiceerde Van Overstraeten in 1976 een science fiction-persiflage, deels satirische sleutelroman, De grote mutatie.

Wat gebeurt er als België plots dé wereld-grootmacht wordt? Hoe spartelen de politici? Wat met het vorstenhuis en met de communautaire problemen? Dit divertimento kreeg destijds de aandacht niet die het vandaag wellicht meer dan ooit verdient...

Vano.jpgToon van Overstraeten kon zowel uitgebalanceerde partijgebonden hoofdartikels schrijven als een onblusbare Uilenspiegelachtige verve laten botvieren in pamflettaire cursiefjes. De hoofdartikelschrijver, vermoeid en verveeld door het eindeloze politieke steekspel was soms aan amechtig zwijgen toe: van dio Genes kreeg hij dan zuurstof toegediend. In het oerwoud van het obligate politieke commentaar vormden de bijdragen getekend dio Genes een open plek, een lusthof, een tuin van geneugten waarin Toon van Overstraeten voorbijwandelde, lichtvoetig doch met stoute schoenen.

Wanneer hij iemand oren aannaaide dan deed hij dat nooit uit misprijzen, wel vanuit een gevoel van gekwetste medemenselijkheid. Bij hem was spotlust een vorm van zelfrelativering, ook wanneer hij de pen hanteerde als een stilet.

*

Van Overstraeten trad nooit op de voorgrond. Ik heb hem er altijd van verdacht zich wellustig te vermeien in de rol van grijze eminentie. Binnen de VU was zijn politieke invloed groot, maar voor niet-ingewijden onzichtbaar. Ver van het voetlicht droeg hij als doorgewinterde apparatsjik in beslissende mate bij tot de pragmatische koers van de partij die door Schiltz belichaamd werd. Het vers dat Racine door grootvizier Acomat laat uitspreken was Toon echt op het lijf geschreven: “Nourri dans le sérail, j'en connais les détours”...

*

Toon was een schrijfbeest. Hij kon dan de indruk wekken een overtuigde aanhanger te zijn van de lof der luiheid, maar was in feite een onvermoeibare, creatieve workaholic. Ik heb hem onder meer meegemaakt tijdens de voorbereiding van kiescampagnes. Aan de ontwerpen van de beste professionals bracht hij ter plekke met de losse pols die toegevoegde waarde toe die net het verschil uitmaken.

*

Het woord 'vriendschap' wordt al te vaak misbruikt. Ik koester de herinnering aan een man van wie ik veel heb geleerd en met wie ik jarenlang verbonden was door een gevoel van wederzijdse waardering.

Henri-Floris JESPERS

 

Anto VANO, De grote mutatie, Antwerpen, Walter Soethoudt, 1976, 94 p.

Toon VAN OVERSTRAETEN, Daarenboven zegt zijn natte vinger hem..., Antwerpen, Soethoudt, 1982. Met een woord vooraf van Henri-Floris Jespers.

Toon VAN OVERSTRAETEN, Op de barrikaden, Het verhaal van de Vlaamse Natie in wording, Brussel, Vlaams Nationaal Studiecentrum, 1984, 391 p.

Partager cet article
Repost0

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche