Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
9 août 2013 5 09 /08 /août /2013 05:32

 

DeBomWrakken.jpg

Emmanuel de Bom, Wrakken, Amsterdam Wereldbibliotheek, 1938

Voor het eerst op bezoek in het Antwerpse Letterenhuis bekeek ik de vaste expositie. Heel de literaire geschiedenis van Vlaanderen is daar smakelijk geëxposeerd. Alle schrijvers – grootheden, maar ook minor poets – zijn er vertegenwoordigd. Alle schrijvers? Nou, misschien niet. Het kwam opeens bij mij op om de ‘vitrine’rustplaats te zoeken van een auteur die in mijn Hollandse vorming tot literatuurliefhebber een bijzondere plaats inneemt.

Halverwege de jaren zeventig fluisterde een medestudent aan de Haagse School voor Taal- en Letterkunde mij in dat ik voor mijn examen eens boeken moest lezen ‘waarin bijna niets gebeurt’. Het eind van de 19eeeuw was rijk aan stilstaand literair water. Hij noemde onder meer Verveling van Frans Coenen, de boeken van arts/schrijver Arnold Aletrino en de kleine roman Wrakken van de Vlaamse schrijver Emmanuel de Bom.

In de Haagse Openbare Bibliotheek bleek zich één exemplaar van de laatste titel te bevinden.

DeBomenCo.jpgVan l. naar r.: Cyriel Buysse, Georges Minne en Emmanuel de Bom

Wrakken zag in 1898 het licht in het tijdschrift Van Nu en Straks. Het bibliotheekbandje dat ik voor mijn literatuurlijst ging lezen was de eerste publicatie in boekvorm (uitgeverij Wereldbibliotheek, Amsterdam,1938). In 1988 kwam de (voorlopig) laatste druk uit bij Manteau.

Hoe ik ook zocht in het Letterenhuis, ik vond het vitrineplekje voor de schrijver van een van de opmerkelijkste 19deeeuwse Vlaamse romans niet. Wellicht keek ik met mijn neus.

Het vergeefse zoektochtje prikkelde mij in ieder geval tot herlezen. De inhoud van het boek was in de loop der jaren weggezakt. De herinnering aan een interessante leeservaring was mij helder bijgebleven.

 

Ik werd niet teleurgesteld. De Bom sloeg onmiddellijk weer toe. In een sobere en ingetogen stijl neemt hij ons sluipenderwijs mee naar een wereld die lang verdwenen is, maar die tegelijk – op gevoelsniveau – waarachtig is. Tegen de achtergrond van Antwerpen als moderne havenstad in wording volgen we drie personen in de ‘ontwikkeling’ van hun emotionele (deels sociaal bepaalde) stilstand. Stilstand, omdat van een daadwerkelijke ontwikkeling in het zielenleven van de personages geen sprake is. En dat komt gelukkig allemaal niet vooropgezet of geconstrueerd over.

Met als contrasterend decor het vitale van een internationale haven (dokken, buitenlandse zeelui, kroegen, laden & lossen) gaat het verhaal in een paar vanzelfsprekende stappen de diepte in van de geestelijke machine. Drie mensen doemen op: matroos William Breede, de jonge musicus Richard Koenen en Elly, kelnerin in een havenkroeg. In kort bestek wordt duidelijk hoe de drie hun levens met zich meeslepen, hoe onvervuld die levens zijn en hoe gedetermineerd door afkomst en verleden. Aangejaagd door een driestemmig liefdesverdriet komt een levensgevoel tot uitdrukking dat zich kan meten met wat de 21steeeuwer regelmatig door de bol suist: een mix van egoïsme, schuldgevoel, wellust en twijfel. Gedurfd in die tijd.

Soepel en ingehouden tekent De Bom de innerlijke staat van zijn protagonisten. Onvergetelijk traag en verfijnd verbinden gedachten zich met het decor. De nachten, de lege straten, de benarde kamergezelligheid bij de familie Koenen, het huurkamertje van Elly: het worden beelden die het onontkoombare van het stuurloze leven accentueren. In die sfeer kan zelfs een lach‘mistroostiger dan tranen’ zijn. Prachtig broeierig en teder beklemmend.

 

Zij hadden het oneindig weemoedige gevoel, dat het leven hun te sterk was, dat alles in dit leven onvermijdelijk is, en dat zij moesten medegaan, zich laten drijven als hulpelooze wrakken…

 

Emmanuel de Bom (1868 – 1953) heeft ons nog steeds iets te zeggen.

Erick KILA

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen - dans littérature
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche