Overblog
Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
26 décembre 2013 4 26 /12 /décembre /2013 15:00

 

ookAustralie.png

In een vorig artikel betreurden wij dat Liesbeth De Rijcke in haar scriptie over Ben Klein amper iets zegt over het verisme in zijn persoon en werk. Helaas is dat niet haar enige blunder. De grootste flater die zij begaat, is de analyse van de tekst 'ook Australië met heroïne' (uit afdeling 'Rekl' van de bundel Andere Facetten, 1967).

Dit 'gedicht', bestaande uit een titel en 9 regel(tje)s, zoals u hierboven kunt zien, is een typische readymade, zoals ze vaak door de Zestigers gemaakt werden. Dergelijke 'gedichten' bestaan uit teksten die uit de gewone werkelijkheid worden gelicht en waaraan, hoewel niet altijd, iets werd toegevoegd of veranderd. Uit verzet tegen de verbale experimenteerkunst van de Vijftigers, die 'serieuze' gedichten schreven waarin kunst ver van de maatschappij lag, huldigden de Zestigers het motto: "Niet de fictie, maar de realiteit dient tot kunst te worden verklaard." Mooi of lelijk was daarbij van geen belang, het enige wat telde was de intensivering van het waargenomene en de verwondering die door de isolering ontstonden. De basisteksten waren afkomstig van alle denkbare bronnen: krantenberichten, menukaarten, boodschappenlijsten, folderteksten, reclameteksten, flarden van opgevangen gesprekken, technische handleidingen, circulaires, zinnen van een dictee, slogans, spreuken uit cafés, ja, zelfs telefoongidsen en dienstregelingen. Gewone, alledaagse berichten dus, waarbij geen ingewikkelde beeldspraak, geen overdadige associaties, geen sentimentele lyriek, geen poëtische taal te pas kwamen.

In het geval van ''ook Australië met heroïne" is de bron een reisfolder. De publicitaire tekst omtrent een vliegtuigreis van Luxemburg naar Sydney (Australië) werd door Klein in stukjes gekapt, die versgewijs onder elkaar werden geschreven. Er staat dus: "rechtstreekse vlucht van Luxemburg naar Sydney via Athene, Karatchi, Singapore en Darwin zonder enig ongemak". Alleen de titel, "ook Australië met heroïne", en de laatste regel, "bij de kangoeroes", zijn van hem of werden alleszins door hem bewerkt.

Of Klein met dit 'gedicht' ook maatschappijkritische intenties had of gewoon een sprankel absurde humor wou brengen, daar hebben we het raden naar. Ook De Rijcke brengt daaromtrent zo goed als geen verheldering. In haar analyse van de vorm doet zij weinig relevante, zo niet banale vaststellingen zoals: "Het geheel oogt summier en fragmentarisch en zoals dat wel vaker het geval is in deze bundel ontbreekt er interpunctie, rijm en metrum (2 maal sic: én i.v.m. de zinsbouw én i.v.m. de werkwoordvorm – FD). Bovendien wordt de syntaxis geregeld onderbroken door ellipsen en mist de strofebouw een vast patroon".

In verband met die 'strofe'bouw noteert ze nog: "het gaat van een regel in de eerste strofe, over zes regels in de tweede, tot twee regels in de laatste strofe", waarna ze concludeert: "Wel lijkt deze specifieke strofebouw in combinatie met andere vormelijke kenmerken functioneel te zijn voor de inhoud die erin verkondigd wordt. Die heeft namelijk veel weg van een advertentie". En om die functionaliteit te bewijzen gaat ze verder met: "De titel weet met zijn allures van een krantenkop meteen de nieuwsgierigheid van de lezer te prikkelen en dwingt hem om verder te lezen, wil hij weten waarover het bericht nu juist gaat. De eerste strofe brengt in slechts in twee woorden verduidelijking: 'rechtstreekse vlucht'. Het zou zo uit de vakantiebrochure van een touroperator kunnen komen, zeker gezien de geruststelling in de tweede strofe dat de vlucht 'zonder enig ongemak' zal verlopen. In de derde strofe wordt de lezer tot slot aangespoord om actie te ondernemen, wat de lezing van dit gedicht als een advertentie nogmaals versterkt."

En nog steeds De Rijcke: "Door de titel met het midden en slot van het gedicht te verbinden, wordt de boodschap net als in reclame herhaald en ingekaderd. / Ten derde vertoont dit gedicht ook het gereduceerde karakter van een advertentie, met als doel zo snel mogelijk de essentie overbrengen. Zo zien we in de titel al ellipsen en wordt er slechts een enkele keer een werkwoord gebruikt, namelijk wanneer de lezer aangespoord wordt om inlichtingen te winnen. In plaats van werkwoorden te gebruiken, wordt de beweging die uitgaat van de tweede strofe weergegeven door de voorzetsels 'van', 'naar' en 'via'. Het gereduceerde geheel mist zijn effect niet en werkt erg beklijvend."

En zo gaat dat maar door met dat soort gesofisticeerde onzin: 821 woorden voor een non-gedicht van 24 woorden, dat 'veel wegheeft van een advertentie' terwijl het gewoon een advertentie IS.

Maar wat dan volgt, doet de deur helemaal dicht. De Rijcke gaat "de tussenstops uit de tweede strofe op een wereldkaart visualiseren" en komt tot de bevinding dat de tussenstops van "de rechtstreekse vlucht van Luxemburg naar Sydney over Athene, Karatchi en Singapore inderdaad op een rechte lijn liggen", wat o.i. niet zo abnormaal is voor een vliegroute. Maar, schrijft ze, "daarnaast is de regel 'en Darwin zonder enig ongemak' die de tweede strofe afsluit opmerkelijk. Darwin past niet in het rijtje van steden waardoor zijn optreden hier verwarring zaait. De Beagle deed destijds wel Sydney even aan, maar doorgaans wordt Darwin eerder geassocieerd met de evolutieleer of zijn passage op de Galapagoseilanden. Hoe het ook zij, 'Darwin' is het eerste inhoudelijk bevreemdende element dat de lezer tegenkomt. Het is enkel diens ongeremde verbeelding die deze vreemde verschijning betekenis kan geven."

Dat de verbeelding van de Master in de Taal- en Letterkunde, geruggesteund door prof. dr. Vandevoorde, geen remmen heeft, daar twijfelen we thans niet meer aan. Want met de welbekende grondlegger van de evolutietheorie heeft het "Darwin" van dit 'gedicht' niet méér te maken dan met de zeven andere betekenissen van het woord, zijnde: de codenaam van een nieuw open source besturingssysteem van Apple; de Engelse jongensnaam die `geliefde vriend` betekent; het project van het Europese Ruimte-agentschap ESA om in nabijgelegen zonnestelsels te zoeken naar planeten waar leven mogelijk zou zijn; het 0,98 km² grote Galapagoseiland, ook Culpepper Island genoemd, waarvan het hoogste punt slechts 165 meter boven de zeespiegel ligt; het personage uit de strips Marvel Comics, waarvan de echte naam Armando Muñoz luidt; het minuscule plaatsje in de Amerikaanse staat Californië, waar bij de volkstelling in 2000 het aantal inwoners werd vastgesteld op 54; de ietwat grotere city in de Amerikaanse staat Minnesota, waar in dat zelfde jaar 276 inwoners werden geteld.

Darwin.png

Wat met Darwin hier wél bedoeld wordt, is de hoofdplaats van het Noordelijk Territorium van Australië, die op de gevolgde vliegroute een tussenstop vormt tussen Singapore en Sydney, waarvan ze zo'n 4500 kilometer verwijderd is. Voilà, zo simpel is het. Niks ge-Beagle dus, niks evolutietheorie, niks "opmerkelijk" en "verwarrend" en "bevreemdend". Alleen een beetje meer nuchter verstand en wat minder sophisticated cul(t). Ik kan me overigens moeilijk voorstellen dat Klein zelf zich met dit soort super-intellectualistisch, academisch geoha in zijn knollentuin zal voelen.

Frans DEPEUTER

Partager cet article

Published by CDR-Mededelingen - dans littérature
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche