Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
18 mars 2010 4 18 /03 /mars /2010 23:12

Gisteren werd in het crematorium te Vilvoorde in zeer beperkte kring afscheid genomen van journalist en dichter Jaak Brouwers (28 februari 1930 – 8 maart 2010). Slechts enkele intimi waren aanwezig op de sobere plechtigheid die werd afgesloten met het plaatsen van de urne bij deze van Hilde Uytterhoeven, zijn echtgenote die in 2006 overleed.


*

De dichter Jaak Brouwers was al lang (ten onrechte) vergeten. Hij is niet aanwezig in de bloemlezing Hotel New Flanders (Gent, Poëziecentrum, 2008), wordt niet eens vermeld in Hugo Brems' Altijd weer vogels die nesten beginnen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1945-2005, Amsterdam, Bert Bakker, 2006) of in Buelens Van Ostaijen tot heden (Nijmegen, Vantilt, 2001). Hij komt wel even ter sprake bij R.F. Lissens (De Vlaamse letterkunde van 1780 tot heden, Brussel / Amsterdam, Elsevier, 1967. Vierde, herziene druk), Paul van Aken (Letterwijs, letterwijzer. Een overzicht van de Nederlandse literatuur, Brussel / Amsterdam, 1978), Rudolf van de Perre (Er is nog olie in de lamp der taal, Beveren / Nijmegen, Orbis en Orion, B. Gottmer, 1982) en Marc De Smet (Droom en doem. Vlaamse poëzie 1960-1985, Gent, Yang, 1985) en Jos Joosten (Feit en tussenkomst. Geschiedenis en opvattingen van Tijd en Mens, Nijmegen, Vantilt, 1996).

*

Onze kennismaking – die ik vermoedelijk aan Clara Haesaert te danken heb – dateert van 1965 of 1966, kort na de publicatie van Ik schreef nachtland (Antwerpen, Ontwikkeling, 1965). Ik had toen al gedichten van hem gelezen in De Vlaamse Gids, het Nieuw Vlaams Tijdschrift en De Meridiaan en in destijds toonaangevende bloemlezingen:

  • Jan WALRAVENS, Waar is de eerste morgen. De levende experimentele poëzie in Vlaanderen, Brussel : Den Haag, Manteau, 1960, tweede vermeerderde druk;

  • Karel JONCKHEERE, Uit het nest geroofd, Amsterdam / Antwerpen, De Bezige Bij / Ontwikkeling, 1962;

  • Pierre H. DUBOIS, Karel JONCKHEERE en Laurens VAN DER WAALS, Facetten der Nederlandse poëzie (van Hensen tot Nooteboom), 's Gravenhage-Rotterdam, s.d. [Nimmer dralen reeks, no 71];

  • Anthologie de la poésie néerlandaise. Belgique 1830-1966, Paris, Aubier, éditions Montaigne, 1967. Traductions de Maurice CARÊME, préface de Jean Cassou, introduction de K. JONCKHEERE.

Jaak Brouwers was journalist bij Het Laatste Nieuws, waar hij o.m. Jan Walravens, Pieter de Prins, Willem M. Roggeman en Willem Pelemans als collega’s had. Zijn aandeel in het losbarsten van de “zaak Berghmans-Jageneau” was beslissend (zie Henri-Floris JESPERS, Artis amore, Antwerpen, The Private Press, 1994, pp. 37-82; Mededelingen 147, 27 november 2009, pp. 6-9; Joke VAN DEN BRANDT, 'Lambert Jageneau en de zaak Berghmans', in: Mededelingen 128, 6 november 2008, pp. 4-11 ).

Wegens gezondheidsproblemen diende Jaak Brouwers al te vroegtijdig af te haken. Zijn verdiensten als cultuurredacteur kunnen niet genoeg onderstreept worden.

*

In de jaren zeventig publiceerde Brouwers bij Manteau de bundel De krekels (1978) en in de door Herwig Leus uitgegeven Hoofts Bibliofiele Serie, Lilith, vier gedichten bij vier etsen van Jef Tuerenhout (1979). Daarmee was zijn poëtisch oeuvre afgerond.

*

In 1981 publiceerde Jaak Brouwers Met Gaston Burssens in de cel (Mechelen, J. Stevens), een nogal hybridisch maar niet minder boeiend boek dat uit een lange inleiding bestaat, een notenapparaat, een aantal gedichten van Gaston Burssens en zijn editie van het onuitgegeven manuscript van Jozef Uytterhoeven (Berchem 31 juli 1895 – Tienen 14 april 1972) die zijn omgang met Burssens beschrijft.

Het boek wierp alleszins nieuw licht op Burssens als activist, al bleven er enkele kernvragen onbeantwoord. Recentere publicaties hebben niet alleen het activisme van Gaston Burssens scherper gedocumenteerd, maar ook de niet onbelangrijke rol van de clan Burssens en aanverwanten in het Mechelse activisme belicht.

*

Bij de publicatie van Brouwers debuutbundel, Harp en mirliton (Mechelen, privé-uitgave, 1952), die ik jammer genoeg nooit in handen kreeg, wees V. Lansens er in Gazet van Antwerpen op dat de dichter een “juiste vertolking in woorden” bracht van Giorgio de Chirico's schilderwerk. Die intense belangstelling voor de plastische kunsten steeg met de jaren.

In 1989 schreef Brouwers een verhelderende bijdrage naar aanleiding van de overzichtstentoonstelling die in het Cultureel Centrum A. Spinoy te Mechelen werd gehouden, waarin hij niet alleen het werk van zijn vader, de schilder Rik Brouwer, situeerde en toelichtte, maar ook de problematiek rond het zogenaamde 'animisme' van de dertiger jaren (een begrip ontsproten uit het brein van Paul Haesaerts) deskundig in een nieuw perspectief profileerde (Rik Brouwers, 1904-1978: een oeuvrecatalogus, 1989).

*

De bundels Vuursteenvonken (privé-uitgave, Mechelen, 1954) en Onderschept (Brussel en Den Haag, Manteau, s.d. [1959]), waarvan ik de opdrachtexemplaren aan Gaston Burssens piëteitsvol bewaar, las ik pas in de jaren negentig. Destijds leken me dat zijn sterkste bundels.

*

De laatste vijftien jaar hadden we geen contact meer. We waren elkaar gewoon uit het oog verloren. 'Les choses de la vie', ja. Ach, vrienden (een woord dat zovelen te pas en te onpas in de mond nemen, vooral naar aanleiding van sterfgevallen...) waren we niet op heel wat punten gelijkgestemden. Onze wegen hebben elkaar meer dan eens op gedenkwaardige momenten gekruist.

Clara Haesaert wees erop dat Brouwers in het gesprek vaak pittig en accuraat was, dat zijn betoog helder en steeds onderbouwd was met talrijke en ter zake doende argumenten. Dat laatste had soms ook nadelen: wanneer hij zich in een onderwerp vastbeet (en dat deed hij graag) kon zijn tekstuele obsessie en meticuleuze aanpak hem soms wel parten spelen.

*

Jaak Brouwers had zin voor humor en ironie, net als zijn echtgenote, de feministische politica Hilde Uytterhoeven (° Mechelen 15 maart 1926). Hij stond haar als onvermoeibare mantelzorger jarenlang toegewijd bij. Na ruim veertien jaar ongeneeslijke ziekte overleed zij op 1 mei 2006. Haar verzoek tot actieve euthanasie van 25 juli 2005 werd niet ingewilligd. (Zie Mededelingen 71, 27 mei 2006, pp. 3-4)

*

Jaak Brouwers overleed op maandagavond 8 maart. Sedert half december 2009 was hij zwaar ziek, maar zat hij toch nog vol plannen. De laatste jaren was hij volop bezig met de restauratie van het werk van zijn vader, de schilder Rik Brouwers. Vorig jaar heeft hij nog in zijn tuin een atelier gebouwd waar hij kon werken.

*

De archieven van Hilde Uytterhoeven bevinden zich o.m. in het Archief en Documentatiecentrum voor het Vlaams-nationalisme (ADVN) te Antwerpen en het Archief- en Documentatiecentrum voor Vrouwengeschiedenis te Brussel. Hopelijk zal het rijke archief van Jaak Brouwers zijn weg vinden naar het AMVC-Letterenhuis.

Henri-Floris JESPERS

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen - dans littérature
commenter cet article

commentaires

Mark van Tongele 19/03/2010 08:07


De poëzie van Jaak Brouwers werd ten onrechte 'verzwegen'. Zijn integere gedichten, die me na aan het hart en verstand liggen, herlees ik met bewondering. Ik hoop dat zijn waardevol werk
heruitgegeven wordt en eindelijk de aandacht krijgt die het meer dan verdient!


Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche