Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
18 janvier 2009 7 18 /01 /janvier /2009 11:13

Van Maele's verzamelde Gedichten 1956-1970 verschenen ook al in 1972. De Standaard-Uitgeverij had een nieuwe reeks opgezet waarin ook gelijksaardige bundels opgenomen werden van Hans van de Waarsenburg, Clem Schouwenaars en Willem M. Roggeman. In Vlaanderen werd die reeks ook verspreid via de boekenclub van het destijds nog scherp geprofileerde Davidsfonds. Heel wat DF-leden steigerden. Schandaal. Stel je voor, je eigenste confessionele organisatie die vier uitgesproken vrij-denkende dichters promoot! Vlaanderen stond aan de rand van de morele afgrond. Prompt werd de reeks stopgezet. – Marcel zal wel met een stevige schaterlach gereageerd hebben…

1972 was ook het jaar van het sterk symbolisch gelanden S.O.S.-bericht: Walter Soethoudt brengt 550 wijnflessen van 70 tot 100 cl op de markt die elk een opgerold vel papier bevat, bedrukt met een gedicht van Van Maele. Die ‘gebottelde gedichten’ werden tussen 3 juni en 21 augustus in Sofia geschreven, waar Marcel met een werkbeurs verbleef. Dwingender en depressiever nog dan in de kapitalistische wereld werd hij in Bulgarije frontaal geconfronteerd met alle infantiliserende vormen en gevolgen van de maatschappelijke domesticatie waar hij allergisch voor is, juister: die hij visceraal haat. Het S.O.S.-bericht als variante op het De Profundis? Hoe dan ook, de symbolische en betogende draagwijdte van het gebaar is duidelijk.

Kunstobject? De gesloten fles blijft onaangeroerd – en het gedicht ongelezen. Boek in originele verpakking? De fles moet stuk – en dan pas kan de tekst verschijnen.

De ‘gebottelde gedichten’ werden in Brussel passend gepromoot door het Free Press Bookshop van Herman J. Claeys. Het in 1965 geopende legendarisch boekwinkeltje had links en rechts van de deur een etalage, laag bij de stoep. De ene werd bevolkt door een batterij S.O.S.-berichten, terwijl in de andere de dichter zelf ten toon gesteld werd – met bakken bier, volle flessen, uiteraard. Marcel kwam plichtsgetrouw een paar keer per dag in de etalage zitten, klanten mochten bij hem een biertje bestellen en/of eentje aanbieden.

Zolang ze op papier visueel waarneembaar was (bijvoorbeeld op fiches, briefkaarten, boekenleggers, kalenders, posters, toiletpapier, servetten, bierviltjes, zelfklevers, etiketten enz.) nam de non-book poëzie in Vlaanderen eerder traditionele vormen aan. Aan het papier als drager werd niet getornd, en het was precies de bedoeling, door een ‘democratisering’ van de media, de leesbaarheid en de verspreiding van de poëzie te bevorderen.1 Met zijn S.O.S.-bericht werkte Van Maele grensverleggend: hij schrijft boeken en maakt boekvoorwerpen. Dat plastisch uitdrukkingsgebaar zal trouwens een almaar groter aandeel opeisen in Marcels creatieve activiteit.

Het concept ‘gebottelde gedichten’ ligt inderdaad mede aan de basis van zijn verdere ontwikkeling als ‘plastisch kunstenaar’, en zal consequent doorgetrokken worden: in 1973 publiceert hij bij Hooft, Herwis Leus’ bibliofiele uitgeverij, een bundel gedichten, verpakt in een blok polyester en terecht getiteld Vakkundig hermetisch: 21 introverte gedichten.

Tegenover Jos de Man verklaarde Van Maele:

Ik zal de vijftig exemplaren in blokken polyester laten gieten. Elke bundel zal op een kiertje openstaan, telkens op een andere bladzijde. Je zal dus de eerste woorden van de regels op de linkse en de laatste woorden van de regels op de rechter bladzijde kunnen lezen. De bedoeling is: bon, jullie lezen mijn gedichten toch niet, koop ze nu maar, tegen 2.000 frank per bundel. En lees ze maar niet. Dat polyester kan niet kapot.2

Of nog, in een vraaggesprek met Herwig Leus:

Maar anderzijds wil ik het de lezer bijzonder moeilijk maken. De lezer die er zou in slagen de bundel uit het polyester vrij te maken zal de hoogste genoegdoening kennen. Het is dus als het ware een aansporing tot zelfcreativiteit en vindingrijkheid. Tevens wil ik ook het kader van het louter object transcenderen door er een leesbare tekst gedrukt op goed papier in te verpakken.3

Na de publieke voorstelling van Vakkundig hermetisch verbrandde Van Maele het manuscript.

Anno 1973 had Van Maele nog twee ‘vakkundig hermetische’ projecten op stapel, die wegens materiële redenen onuitgevoerd bleven: het Betonnen Blok Project en het Poëzieproject Siam 300.

Het eerste ‘trekt de lijn van de polyestergedichten nog verder door. Er blijft maar één object meer over, en het wordt zelfs moeilijker het te bemachtigen. Ik steek een lang gedicht in een loden koker. Die wordt in een betonnen blok gegoten – een kubus met als zijde vijf meter minimaal – het blok wordt in zee gedropt op een vastgestelde lengte- en breedtegraad en te koop gesteld voor pakweg 150.000 F. Verder worden er een honderdtal dossiers samengesteld waarin alles staat – plaatsbepaling, beschrijving van het object, budget van de bergingskosten om het weer aan de oppervlakte te brengen – behalve het gedicht zelf en die dossiers worden ook te koop aangeboden. Wellicht worden er ook een honderdtal geminiaturiseerde versies van het gedicht – op microfilm b.v. – in minuscule loden kokertjes gestoken en in kleine betonnen kubusjes gegoten, en op de markt gebracht.4

Het Siam-project was ook niet meteen te realiseren:

Ik schrijf dertig gedichten, laat ze vertalen in het Siamees, wat het voordeel van een heel sierlijk lettertype biedt en vernietig het oorspronkelijk manuscript. Met de vertalingen reis ik naar Thailand, waar ik ze laat copiëren door driehonderd diverse personen, een kleuter, een hoer, een schilder, een notaris… De vertalingen worden ingebonden samen met een dossier over de hele gebeurtenis en een biografische nota over de personen die copieerden. De driehonderd manuscripten worden hier verkocht. Wat gebeurt er? De kopers kunnen de gedichten niet lezen, alleen wie er zelf aan meewerkte kon dat.5

Van Maele haalde echter de neus niet op voor meer conventionele projecten.

Henri-Floris JESPERS

(wordt vervolgd)

1 Cf. Erik DAMS & Hugo BREMS, Poëzie en non-books, Cahiers over de geschiedenis van de Vlaamse poëzie sinds 1945, nr. 1, Schoten, Hadewijch, 1987.

2 Jos DE MAN, Het gedicht in de fles, in: Haagse Post, 7 juli 1973.

3 H.L. [= Herwig LEUS], De poëtische projecten van Marcel van Maele, in: De Nieuwe Gazet, 23 augustus 1973.

4 H. LEUS, loc. cit.

5 J. DE MAN, loc. cit.

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen - dans histoire de la littérature
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche