Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
15 novembre 2008 6 15 /11 /novembre /2008 06:16


Op 30 maart 1967 nam Hugues rond de middag het vliegtuig naar Polen. Hij had een werkbeurs van zeven maanden gekregen om een stage regie te lopen aan de befaamde Film- en Theaterschool te Łódź, en de nodige schikkingen kunnen treffen met zijn werkgever. Hij was boekhouder bij een grote drukkerij, waar Yvette Burssens hem geïntroduceerd had, geen sinecure. Hij was een uitstekende boekhouder – ‘die schrijft die blijft’ – die trouwens ook enkele van zijn vrienden bijstond bij het invullen van hun belastingaangifte.

Pernaths vertrek ging vanzelfsprekend gepaard met enige luister. Hij had een aantal intimi uitgenodigd voor een drink georganiseerd door Louis Goyvaerts en Vera Fret, in de Bosduifstraat. Zo stonden we dan, François Beukelaers en Greetje van Langendonck, Patrick Conrad, Gerald Dauphin, de familie Gils, Guy Vandenbranden en enkele anderen, om negen uur ’s morgens alweer met het glas in de hand. Alweer, inderdaad, althans voor enkelen onder ons, want die nacht was het eerste bedrijf van de afscheidsplechtigheid in beperktere kring opgevoerd in de vertrouwde privé-club.

Vanuit Warschau vertrok Hugues naar Łódź, ‘een landerige stad met evenveel dronkaards als nuchtere mensen. Hier zie ik groepjes van 5 à 6 mannen stomdronken zwijmelen met een hoed op het hoofd en een aktetas onder de arm.’ Hij vond dat wel ‘grappig’. Hij nam zijn intrek bij ene mevrouw Urbanski in de Ulica Tuwina, waar zijn huishuur duizend złoty’s bedroeg.

Het was echter meteen al goed begonnen. Pernath kreeg ter plaatse een stipendium uitgekeerd, en bij zijn aankomst had hij de vreemde valuta moeten aangeven die hij importeerde, nl. vijfhonderd Belgische frank en honderd Amerikaanse dollars (ietsje minder dan vijfduizend frank). ‘Malheureusement il me semble que j’ai perdu cette déclaration en même temps qu’une lettre d’accueil de l’Ambassade de Belgique’, zo schreef hij op 6 april aan Mevrouw Resko, de ambtenaar op het (Poolse) Ministerie van Cultuur die zich over hem ontfermde. ‘Par ce fait je suis un peu désespéré parce qu’il m’est impossible de changer cet argent. Pourriez-vous m’aider ?’

Ja, hij had redenen te over om lichtjes wanhopig te zijn. Het verlies van z’n declaratie was in de landen van het ‘reële socialisme’ een ernstige aangelegenheid. De officiële wisselkoers van de niet exporteerbare en niet vrij inwisselbare Poolse munt was vrij willekeurig bepaald en stond geenszins in verhouding met de straatwaarde van welke sterke vreemde munt ook. Daardoor was de controle op de in- en uitvoer van vreemde deviezen in Polen, net als in alle andere landen “van achter het IJzeren gordijn”, bijzonder streng. Wisselen mocht alleen in officiële wisselkantoren. Terwijl de dollar in 1967 officieel 24 złoty’s waard was, kreeg je er op de zwarte markt inderdaad een aanzienlijk veelvoud voor. Illegaal wisselen was echter een zwaar misdrijf, en je moest altijd op je hoede zijn voor provocateurs. Je werd geacht een bepaald bedrag (enkele dollars) per dag te spenderen, tegen de officiële koers wel te verstaan. Zonder het attest van invoer van vreemde valuta kon je echter onmogelijk officieel aan złoty’s geraken. Telkens als je vreemde valuta voor złoty’s wisselde, werd dit gecertificeerd op je declaratie van invoer. Bij het verlaten van het Poolse grondgebied diende je die declaratie voor te leggen. Had je die nu ‘verloren’, dan was het duidelijk dat je vreemde valuta op de zwarte markt had gewisseld. In de communistische landen was het bij wijze van spreken beter je reispas te verliezen dan dat precieuze document…

Hugues’ probleem werd kennelijk opgelost, hoe weet ik niet, maar dat hij mevrouw Resko, met wie hij op 10 april een gesprek had, heel wat kopzorgen bezorgde, staat als een paal boven water. Ze was echter nog niet van hem af.

Pernath verblijft nog geen drie weken in Polen, of hij meldt het Ministerie van Cultuur te Warschau, waaronder de Filmschool ressorteerde, dat hij node voor 12 juni terug naar België moest, en wel voor twee weken, ‘pour raison d’affaires familiales et aussi pour terminer une série d’articles sur la Pologne en général et le cinéma polonais en particulier’. Hij rekent op mevrouw Resko om de juiste datum van zijn vertrek te bepalen en alles te regelen.

Op 26 april, in een brief ter attentie van o.a. François ( ‘Frans’) Beukelaers en Walter Tillemans signaleert Hugues dat hij Tango van Sławomir Mrożek (°1930) herlezen heeft in Franse vertaling en dat zijn ‘engelbewaarder’ hem eindelijk een plaats heeft bezorgd ‘voor de nog altijd uitverkochte voorstelling in het Teatr Współczesny (Hedendaags Theater) te Warschau waar het stuk werd gecreëerd sinds méér dan 1 jaar’.

Mijn eerste opmerking tégen het stuk is dat dit werk typisch Pools is in die zin dat wat ‘tussen de regels’ moet worden verstaan alleen belang heeft voor de toeschouwers die nu gelukkig leven in deze vriendelijke Staat waar vóór 12 jaar een weinig prettige Stalin-periode heerste. In 1955 veranderde deze wanorde en werden sinds President Gomulka allerlei dwangtoestanden opgeheven. Zo vertelt men o.a. dat de Politiemacht voordien pretentieus brutaal was en dat van de ene dag op de andere hun optreden zó veranderde dat ik hen zeker vriendelijker vind dan ons ordeapparaat.

Henri-Floris JESPERS

 

(Uittreksel uit de derde Pernathlezing, gehouden op 1 juni 2006 in het auditorium van het AMVC-Letterenhuis te Antwerpen. Volledige tekst met noten en bibliografie: Henri-Floris Jespers, De maskers van Melpomene, Antwerpen, Hugues C. Pernath Fonds, 2006, 64 p.)


Hugues C. Pernath en Henri-Floris Jespers, 1975

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen - dans histoire de la littérature
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche