Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
9 octobre 2008 4 09 /10 /octobre /2008 16:30

Jean-Marie Gustave Le Clézio (°1940) verscheen als een meteoor in de wisselende hemel van de Franse literatuur. Met zijn debuut, Le procès-verbal (1963; Prix Renaudot) leverde de jonge prozaschrijver meteen een meesterstuk en verwierf een heel aparte plaats in het literaire landschap. De emblematische titels van zijn volgende romans (La Fièvre, 1965; Le déluge, 1966; L’extase matérielle, 1967; Terra Amata, 1967; Le livre des fuites, 1969) illustreren de onbeperkte ambitie van zijn poëtisch-filosofische bezinning. De romans van Le Clézio ontvouwen zich in de hedendaagse wereld, maar roepen een pregnant gevoel op van tijdloosheid, van spanning tussen het middelpunt en het oneindige. Gefascineerd door de werkelijkheid, door de materie en het taalmateriaal, beleeft de schrijver als het ware een stoffelijke, ruimtelijke extase die hij feilloos op de lezer weet over te brengen.

*

La guerre (1970), wellicht zijn sterkste roman, vertoont verwantschappen met een anoniem epos. De concrete spanningen van de postmoderne maatschappij metamorfoseren tot natuurverschijnselen. Zo ontstaat presocratisch universum waarin de oorlog inderdaad vader van alle dingen is, waarin alles steeds in beweging is, van neutronen en protonen tot werelddelen.

« Le plan se défaisait sans cesse. Rien n’était définitif. Il n’y avait que le mouvement. »

De oorlog begon, niemand weet waar of hoe. Er zal nooit vrede heersen, niemand zal ooit overwinnen. Zelfs wie zeventig jaar in zijn kamer opgesloten blijft, zal de oorlog zien, de uitroeiing van de gedachte. De oorlog is overal, en als hij er is, dan is dat het teken dat er iets aan het ontstaan is.

Net als de pest bij Camus verschijnt de oorlog als een kwaal, een woekerend gezwel waar iedereen door aangetast wordt. Massificatie, depersonalisatie, luchtvervuiling, voortdurende beweging en onrust, lawaai, scherp licht, razend verkeer: oorlog is de globale verschijningsvorm van de totalitaire, globale maatschappij, de verzamelnaam voor alle vormen van verdrukking en maatschappelijke agressie op de innerlijkheid van het individu.

« Cela se passait donc en retrait, à la troisième personne. Il n’y avait plus de place pour je. »

De enkeling moet uit zichzelf treden, zo diep in zichzelf kijken dat hij niets meer herkent. Be-grijpen is een illusie: alles is verworden tot taal of teken, precies omdat er geen hoop meer is op synthese. Alleen zijn betekende: trachten te begrijpen. Maar,

« être avec tous, dans le grand tourbillon, ce n’est pas comprendre. »

Niemand heeft nog een gelaat, het bewustzijn is uitgedoofd. De mens leeft in een labyrint. Dit is erger dan oorlog, dit duurt langer, en er zijn geen overwinnaars. Een ononderbroken beweging die niemand nog kan bevatten.

De personages van La guerre zijn voortdurend op stap in een wereldstad, wat aanleiding is tot adembenemende “beschrijvingen”: een jukebox, een warenhuis, een kruispunt, een gloeilamp, een psychedelische bar. Of nog, de onvergetelijke pagina’s over een luchthaven bij nacht:

« La nuit, les aéroports sont blancs. Il y a dans les grands halls vides cinquante soleils qui brillent ensemble. »

De voortdurende verwondering om alledaagse dingen dwingt Le Clézio tot een onafgebroken en gespannen aandacht:

Il y a tant de choses à saluer, partout dans la ville.

Il y a tant de choses à apprendre, à voir. Personne ne s’émerveille de rien. Les gens vivent au milieu de miracles, et ils n’y prennent garde.

*

Zowat veertig jaar geleden poneerde de schrandere criticus Roger Kanters terecht:

Après la guerre, il restera un ‘no man’s land’ où M. Le Clézio est notre seule vraie avant-garde.

Henri-Floris JESPERS

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen - dans Actualité
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche