Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
23 septembre 2008 2 23 /09 /septembre /2008 19:39

Hellens (1881-1972) was gelieerd met Eddy du Perron, die model stond voor een personage uit Moreldieu (Paris, Albin Michel, 1946). Mijn belangstelling voor de Gentse meester werd echter in eerste instantie gewekt door Paul Neuhuys, die hem met Max Elskamp en Jean Cocteau rekende tot de drie schrijvers die hem daadwerkelijk op zijn levensweg in poeticis “begeleid” hebben.

 

Paul Neuhuys en Franz Hellens, La Celle-Saint-Cloud, augustus 1956

De publicatie van een tot dusver onuitgegeven werk van Hellens, hoe weinig weerklank dit ook vond, ervaar ik dus als een evenement.

Dr. Sourour Ben Ali Memdoub bezorgde de geannoteerde tekstuitgave van Carnets d’un vieillard : l’Âge et Moi, een manuscript dat ze ontdekte in de Koninklijke Bibliotheek Albertina te Brussel. Hellens zelf beschouwde dit manuscript als een « kapitaal werk », wellicht het enige waarin hij zijn grenzen bereikte.

Mevrouw Sourour Ben Ali Memdoub schreef niet alleen een verhelderende inleiding, maar selecteerde ook een aantal citaten uit teksten van Hellens rond dezelfde thema’s (tijd, ouderdom en dood) die ze de lezer gul als toemaat schenkt.


In Carnets d’un vieillard geeft Hellens de volle maat van de maestria van zijn beklijvend proza waarvan hij alle toonaarden feilloos bespeelt. Het gaat helemaal niet om een ars moriendi, maar integendeel om een les in levensintensiteit: “Vivre dans toute l’intensité de l’être”. 

Ik denk daarbij onweerstaanbaar aan Montaigne, Marcel Jouhandeau, Julien Green, aan beschouwingen die Marguerite Yourcenar zo overtuigend legt in de mond van keizer Adrianus en, natuurlijk, aan de beklemmende lyrische Chronique van Saint-John Perse en het stoïcijnse maar zo secure De Senectute van Cicero. Hellens bespeelt zowel de thema’s van Horatius (Eheu ! fugaces, Posthume, Posthume, labuntur anni...) als die van Cicero (Emori nolo : sed me esse mortuum nihil aestimo).

Hellens kan als schoolvoorbeeld gelden van de writer’s writer: gewaardeerd door zijn broeders in het vak, geïgnoreerd door het grote publiek, al werden zijn romans uitgegeven door de meest toonaangevende Parijse uitgevers. Hij was zich daar scherp van bewust. In zijn onuitgegeven dagboek noteerde hij op 1 januari 1972, minder dan drie weken voor zijn overlijden:

 « Dans dix ans, quand ma personne sera réduite à une poignée de poussière, on m’aura complètement oublié. Mes livres dormiront de leur belle mort dans la poussière des bibliothèques. Si, par hasard, un de ces ‘rats’ qui fréquentent ces cimetières, mettra la main sur l’un deux, le titre l’ayant surpris, il en feuilletera peut-être quelques pages, puis le reglissera dans sa tombe. »

&

Op de voorbeeldige site www.literair.gent.be wijdt dr. Nicole Verschoore (zie eerdere berichten) een indringende beschouwing aan Franz Hellens, waarin ze terecht onderstreept dat hij een romancier, dichter en essyist van internationale betekenis en bekendheid was.

Zijn werk verscheen inderdaad in meer dan twintig talen maar is in het Nederlands taalgebied nauwelijks bekend.

“Voorloper van het surrealisme in zijn literair proza en zijn poëzie, stichtte Hellens drie avant-garde tijdschriften Signaux de France et de Belgique, Le disque vert en Cahiers du Nord. Voornamelijk Le disque vert werd tijdens het interbellum een internationale draaischijf.

Door zijn belangstelling voor de droom en de fantastische wegen van de ervaring besteedde hij, lang voor het surrealisme, aandacht aan Freud en later ook aan Jung. Hij formuleerde de bevindingen van zijn 35 jaar omgaan met de droom in La vie seconde ou Les songes sans la clef (1945). De romans van Hellens steunen op juxtapositie, het samenbrengen van losse passages die ofwel een autobiografische evolutie tekenen (in Le naïf, 1926), ofwel de innerlijke ontwikkeling schetsen die een ontdekking wordt dank zij de droom en zijn thema's. Hellens reconstrueerde de dromen om ze begrijpelijk te maken in waaktoestand, hopende dat ze het verborgene in de zichtbare wereld en de intieme mens zouden openbaren. Op de diepere zin van de gebeurtenissen komt het aan. Mélusine ou la robe de saphir (1920) is hiervan een eerste voorbeeld. Er volgen meerdere romans en ruim tien bundels fantastische verhalen, Les hors-le-vent (1919), Réalités fantastiques (1922), Nouvelles réalités fantastiques (1941), Herbes méchantes et autres contes insolites (1961) ... tot de anthologie Contes et nouvelles (1977). Alle gaan in dezelfde richting als Le naïf en Mélusine.  

Was Hellens in de eerste helft van zijn leven voornamelijk prozaïst en uitgever van tijdschriften, in de tweede helft keerde hij terug naar de poëzie of schreef hij proza-meditaties over de hoge leeftijd en over de manier om intellectueel ten volle van het leven te genieten. In 1933 ontving hij de driejaarlijkse staatsprijs voor zijn verhalenbundel Fraîcheur de la mer.

&

De eerste geschriften van Neuhuys over Hellens dateren 1921. Zijn essay “Hellens ou la fantastique acceptation du réel” verscheen in december 1971, kort voor het overlijden van zijn vriend. In zijn laatste bundel, L’Agenda d’Agénor (1984) zal hij het eerste gedicht van de cyclus “Que sont nos amis devenus” aan Hellens wijden:

 

Franz Hellens

 

Excelle à déceler

la somme d’énergie d’un objet inanimé

jusqu’au fétichisme de Bass-Bassina-Boulou

 

            Sur le ponton du Steen

            haut lieu du monde

            mon grand ami des lettres

            évoque l’humour de Mélusine

            par des Conseils aux Inhumés

 

Dada n’était pour lui qu’un coup d’épée dans l’eau

 

            Et dans la forêt de Louveciennes

            je l’entends encore bougonner

            comme contre son gré:

            Aucune bête n’est sale

            seul l’homme est une sale bête

            qui s’obstine à salir sa furtive planète

(HFJ)

 

Franz HELLENS, Carnets d’un vieillard : L’Âge et Moi,  Clermont-Ferrand, Presses Universitaires Blaise Pascal, Collection Centre de Recherches sur les Littératures modernes et contemporaines / Textes, 2007, 228 p., 15 €.

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen - dans littérature
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche