Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
20 mai 2008 2 20 /05 /mai /2008 04:54

Bij de ontvangst van Bob Mendes op het Stadhuis van Antwerpen hield uitgever Wim Verheije een indrukwekkende toespraak, waarvan de tekst hierna volgt.

“De schrijver zelf was zichtbaar onder de indruk van deze freudiaans getinte analyse. De vele tientallen aanwezigen trouwens ook, want ondanks het feit dat bijna niemand kon zitten bleef het geschuifel en gekuch al die tijd achterwege”, aldus Max Moragie.

 
Laudatio

Wij kennen elkaar nu ruim 15 jaar. Mijn eerste voorzichtige stapjes in het literaire huis Manteau werden gelukkig vergemakkelijkt dankzij het succes dat jouw thrillers te beurt viel.

In 1993 win jij op een overtuigde wijze de Gouden Strop met Vergelding. Ik herinner mij nog als de dag van gisteren dat wij samen met Jeroen Kuypers en Jenny naar Amsterdam reden. Nadien in uitgelaten stemming naar het Hilton hotel waar we 2 flessen champagne dronken. Jij daarna nog naar Hilversum. De volgende dag had ik een brief klaar voor de Nederlandse boekhandel. 1.000 brieven heeft Manteau verstuurd en 5.000 ex. van Vergelding werden er uitgezet bij de Nederlandse boekhandel. Een dergelijk stoutmoedige actie zou ik nu niet meer overwegen in de overvolle thrillermarkt. Toen lag de wereld aan onze voeten.

Met De kracht van het vuur, jouw absolute meesterproef deden we het nog eens dunnetjes over. Ook dit grote epische relaas was van een internationale allure. De Gouden Strop jury besliste terecht ook De kracht van het vuur te bekronen.

Naar mijn bescheiden mening hadden er nadien nog 2 van jouw hoogtepunten bekroond moeten worden, nl. De smaak van vrijheid, jouw meest persoonlijke boek en De kracht van het bloed, jouw meest metafysische boek, met een sterke emotionele en spirituele lading.

Waarde Bob, het is niet mogelijk om bij alle 15 romans uit jouw rijke oeuvre stil te staan. Dat zou ons te ver voeren. Het gaat hier immers om een laudatio en niet om een hoorcollege, al zou ik dat laatste ook met plezier eens doen.

Sta mij evenwel toe om de 4 genoemde hoogtepunten, Vergelding, De kracht van het vuur, De smaak van vrijheid en De kracht van het bloed wat nader toe te lichten.

Bob, jouw geestelijk universum als jong volwassene werd vooral gevormd door de lectuur van schrijvers Jan de Hartog, Erich Maria Remarque, Leon Uris en Irwin Shaw. Grote vertellers die het thema van de vrijheid centraal stellen in hun werk. Zij schrijven grote epische romans, zoals jij later zelf zou gaan doen. Over oorlog, vlucht en vrijheid. De protagonist zoekt naar waarheid en rechtvaardigheid in een wereld die geteisterd wordt door verraad en bedrog. Waarom spraken deze auteurs jou zo aan? Hun morele boodschap appelleerde aan iets in jou waarvan je je misschien, althans toen niet, ten volle bewust was.

Sta mij toe dat ik even terugga naar de bange oorlogsjaren. Voor de inval van de Duitsers was vader Benjamin Mendes mede-eigenaar van een zeer goed lopende speelgoedzaak. Na een kortstondige vlucht voor de Duitsers, keert het gezin Mendes in november ’40 in het bezette Antwerpen terug. De zaak is door de Duitsers geconfisceerd, maar Benjamin Mendes blijft in de branche als vertegenwoordiger. Hij combineert deze reizende functie met diensten voor het verzet. In ’42 wordt hij opgepakt en uiteindelijk afgevoerd naar een concentratiekamp. Het gezin Mendes verneemt nooit meer iets van hun geliefde vader.

Ook Bob en zijn broer Henri worden opgepakt en samengedreven in een cinemazaal in Deurne, alwaar de laatste Joden op transport gesteld werden. Door een miraculeuze onbekende worden zij uit de groep weggeleid, de vrijheid tegemoet. Hun leven had even aan een zijden draadje gehangen. Weg zijn echter de onbezorgde jeugd en het harmonieuze gezin. De verdwijning van de vader zal het leven van Bob tot op vandaag blijvend beïnvloeden en sturen.

Zoals dat toen ging werd er over de verdwijning van vader niet meer gepraat. Het gezin ging gebukt onder dagelijkse zorgen: er moest gewerkt worden en werken dat zou Bob.

Hij zwoor dat hij carrière zou maken en met een ongeremde werkdrift maakte hij lange dagen in de meest uiteenlopende bedrijven en studeerde hij er 11 jaar lang in de avonduren bij totdat hij zijn accountantsdiploma haalde met de allerhoogste onderscheiding en een erg succesvol en internationaal opererend kantoor uitbouwde.

Het harde werken was niet alleen ingegeven door het streven naar materiële welstand. Het was ook ingegeven door een onverwerkt verlies van de beminde vader. Met het werk van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat verzet Bob zijn zinnen. Het overlevendensyndroom: de overlevende voelt zich schuldig dat hij nog in leven is en dit schuldgevoel wordt ingekapseld in het dagelijkse werkritme. Totdat de motor een keer sputtert en stilvalt. Dan volgt de schok der herkenning. De verdrongen schuldgevoelens zijn de voedingsbodem van de verbeelding van de toekomstige schrijver, de innerlijke motor. Alleen het schrijverschap kan verlossing brengen en uiteindelijk vrijheid.

Bob Mendes heeft eens gezegd "In mijn geest heb ik altijd geschreven. Ik heb altijd boeken gedroomd. Hoe ik mijn vader kon redden uit het concentratiekamp. Van het ogenblik af dat ik ben gaan schrijven, ben ik voor mezelf gaan leven". Op 56-jarige leeftijd in ’84 schrijft Bob de dichtbundel Met rook geschreven. De weggevoerde vader baant zich naar de oppervlakte en dit gebeurt nadat Bob al jarenlang een uiterst succesvol accountant is en wraak heeft genomen op zijn armoedige jeugdjaren. Het nooit verwerkte verdriet zoekt een uitweg en de schrijver Bob staat op.

Bob beseft dat hij pas werkelijk een innerlijke vrijheid verwerft als hij het onverwerkte verlies een plaats geeft. Plotseling beseft hij ook waarom de genoemde schrijvers uit zijn jonge jaren zo’n onuitwisbare indruk op hem maakten. De thema’s van vrijheid en knechting haken aan zijn eigen persoonlijke leven. Alles valt op zijn plaats. Het verzwegene wordt alsnog verteld en ook de zoektocht naar de half Joodse roots neemt een aanvang.

Daarom beste vrienden zijn de 4 genoemde titels zo intens belangrijk. Meer dan alle andere romans van Bob zijn zij de expressie van de queeste van Bob Mendes. De zoektocht naar de eigen identiteit. In de hoofdpersonages van deze 4 boeken heeft Bob alles van zichzelf gelegd.

Michel Moreels, de protagonist van Vergelding wordt ook ingehaald door zijn verleden en zijn handelen en zijn lotsbestemming kunnen verklaard worden doordat dit besef van de eigen afkomst plots doordringt. Moreels streven naar rechtvaardigheid en vergelding heeft aldus een diepere lading en innerlijke motivatie. Vergelding is zo niet alleen een spionageroman van internationale allure zoals de jury van de Gouden Strop schreef, maar ook een rijke psychologische roman.

Het verhaal van Simon en Sharon in De kracht van het vuur wordt eveneens op een huiveringwekkende manier verteld en ook hier zijn de personages op de vlucht voor hun verleden en tragische afkomst. Zij kunnen evenmin ontsnappen, noch aan hun eigen kleine geschiedenis, noch aan de onafwendbare loop van de gebeurtenissen op het wereldtoneel. Ook de figuur van hun tegenstrever Darius Radzi wordt uiterst krachtig neergezet in zijn niets ontziende streven naar macht. Bij het verwerven van die macht gaat het niet alleen over de heerschappij over de wereld. De machtshonger wordt onderbouwd door een sterk religieus ethisch besef dat bijna Messiaanse vormen aanneemt. Ook dit is een rode draad doorheen de 4 meesterwerken van Bob Mendes.

In ’99 verschijnt De smaak van vrijheid. De hoofdpersoon Megin Friedmann, het alter ego van Bob Mendes gaat letterlijk de hel van de concentratiekampen in om zijn vader te bevrijden. Dit is zonder twijfel het epos dat Bob bloed, zweet en tranen gekost heeft . Bij het lezen van dit tragische verhaal houd je als lezer geen droge ogen. Ik heb zelden zo’n meeslepende en dramatische pagina’s gelezen. De beschreven gevoelens zijn zo authentiek, dat voel je als lezer. De smaak van vrijheid is geen vertelling die achter de studeertafel bedacht is; je voelt als lezer de worsteling van de auteur die intrinsiek aanwezig is en je bij je nekvel grijpt. Dit getuigenis moest geschreven worden, en impliciet zat de hele thematiek van De smaak van vrijheid al in de voorgaande grote boeken verpakt. Het boek moest alleen "bevrijd" worden uit Bob’s innerlijke wereld. Zo maakt Bob ons tot een getuige van zijn eigen zoektocht en om met de woorden van Eli Wiesel te spreken: "Wie luistert naar een getuige wordt zelf een getuige."

Het laatste boek van het vierluik De kracht van het bloed verhaalt in romanvorm wat de Amerikaanse politicoloog Samuel Huntington heeft beschreven in The clash of civilisations. Alleen brengt Bob de botsing tussen 2 wereldvisies ook weer terug naar een menselijke schaal: hier zijn het twee halfbroers die tegenover elkaar staan. Uiteindelijk trekt de wijze Fariman aan het langste eind, hierbij geholpen door zijn mystieke overtuiging die hem grote innerlijke kracht geeft en een morele autoriteit. Bob, dames en heren, vind je voor een stuk terug in Fariman. Zoals Bob zich bevrijd heeft, zo heeft Fariman zich bevrijd. Met innerlijke kracht en wijzer geworden door de jaren.

Ik hield eraan, beste vrienden, om u deelgenoot te maken van mijn reflecties omdat ik u op deze memorabele dag wil duidelijk maken dat het schrijverschap van Bob niet gratuit was en is. Het is niet zo van "nu heb ik mij 40 jaar met cijfers bezig gehouden, nu zal ik mij nog eens 25 jaar op de letteren werpen". Bob’s boeken zijn uit nood geboren. Zij zaten in hem en hij heeft ze bevrijd. Niet alle titels hebben dezelfde innerlijke noodzaak, hoewel er in alle thrillers van Bob terugkerende leitmotieven zijn aan te duiden. De grote vier, althans in mijn beleving, zijn de noodzakelijke peilers van zijn schrijverschap en van de uitbouw van zijn persoonlijkheid. Daarom kun je over deze magistrale werken ook in metafysische termen spreken. Niet de concrete uitingen, maar de onderliggende boodschappen en de wijze waarop de diverse boodschappen met elkaar verknoopt zijn tot een coherent geheel van normen en waarden.

Bob is bij zichzelf thuisgekomen, hij heeft een onvergankelijk monument opgericht voor zijn vader en hij heeft ons, zijn lezers, boeken geschonken met een diepe betekenis en boodschap.

Bob, je hebt het jezelf niet altijd gemakkelijk gemaakt. Je ging tot het uiterste. Ook mij heb je het niet altijd gemakkelijk gemaakt. Je eist alles van jezelf, je eist veel van je omgeving in je streven naar perfectie, maar het resultaat is een machtig oeuvre dat voor mij en voor menig lezer een stepstone is. Wat Remarque was voor jou, ben jij voor mij: een monument en een waarachtig man met een krachtige boodschap van geloof, hoop en liefde die je hebt verwoord in De kracht van het bloed.

Van mijn vader kreeg ik ooit een prachtige novelle van de zeer getalenteerde Nederlandse schrijver en rechtsgeleerde Abel J. Hertzberg met de titel Drie rode rozen. Ik wens jou geloof, hoop en liefde toe. Geloof in jezelf en de kracht van het leven, hoop op nog een aantal mooie jaren in goede gezondheid met Jenny aan je zijde en liefde voor elkaar, voor jullie dochter en voor en van allen die jullie dierbaar zijn. Bob jij bent een man die ik bewonder en waar ik veel van houd.

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen - dans littérature
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche