Overblog Suivre ce blog
Editer l'article Administration Créer mon blog
26 mars 2008 3 26 /03 /mars /2008 23:57

Warrior-copie-1.JPG

Marga debuteerde als textielkunstenares, maar koos dan voor moulages, namelijk het afgieten van een levend model. Op de tiende Biënnale de la Tapisserie in het Museum voor Schone Kunsten van het kanton Lausanne toonde ze in 1981 vijf levensgrote gipsen afgietsels van haar vredig liggend lichaam, overtrokken met donker leer en schaars getooid met textiel. Haar werk, dat de welsprekende titel Unfolding draagt, verwekte toen een minischandaal, waar ook in de Belgische pers naar verwezen werd.

Het realistische, naakte lichaam toont zijn kwetsbaarheid en draagt de duidelijke stigmata van zijn onderdrukking.

Gaandeweg werden de blote, levensgrote afgietsels van het naakte lichaam herleid tot bustes, die versierd worden, aangekleed, symbolisch getooid met sprekende versierselen (zoals men in de heraldiek van sprekende wapens gewag maakt. Wat eerst op louter moulage steunde, mondde uit in een hiëratische, haast cultische assemblagekunst.

Mede onder invloed van de eerste Golfoorlog ontstond in het begin van de jaren negentig de reeks Warriors, gemouleerde bustes bewerkt met as en pigmenten en voorzien van metalen, rubberen of textielen attributen. Bij het assembleren van die ongenaakbare maar zo welsprekende iconen, maakt de kunstenares gebruik van objets trouvés, gevonden voorwerpen, afgedankt materiaal, dat ze naar haar hand zet: oud ijzer, conservenblikken, rubberbanden, een verroeste emmer, stukjes maliënkolder, een helm, een stormband, koppelriempjes, een vliegeniersbril, (onderdelen) van een gasmasker, een fietsketting, een bit, stukjes leidsels en ander tuig. Afgedankte voorwerpen worden uit hun logisch verband gerukt en opnieuw verzameld tot een kunst-werk, een artefact. Het naakte statement wordt een retorisch project. Door die aankleding worden de replica’s almaar sterker geladen, voorzien van een diffuus, magisch fluïdum.


Head.JPGDe geraffineerde, maniëristische esthetiek van Marga die bij de toeschouwer een sterk bevreemdend effect verwekt, wordt gedragen tot een onderhuids sterk ethische boodschap. Precies door die tegenstelling ontstaat het gevoel van vervreemding dat de toeschouwer onafwendbaar overvalt. Het gaat immers niet om een louter gebaar: het werk van Marga be-tekent en ver-taalt een scherpe en innig doorvoelde aanklacht tegen de onderdrukking. Die gemuilkorfde, geblinddoekte, met schuimkettingen, riemen en gespen opgetuigde vrouwen verschijnen als stille maar niet minder welsprekende aanklagers. In dat beklemmende klimaat huist een onmetelijk mededogen.

Het heeft er alle schijn van, aldus Frans Boenders,

“dat Marga met haar beelden de lotsverbondenheid van de mensen onderling magisch wil oproepen. Hoe eenzaam de vrouw is in het beeld dat ze van zichzelf projecteert, ze lijkt in haar gekwelde beslotenheid alle andere eenzamen en gekwelden te dragen. Ze suggereert in haar ondoordringbaarheid talloze andere wezens die, in haar, mede lijden.”

In werken als Queen en Contemplation winnen de in zichzelf gekeerde figuren aan sterkte en kracht. Ze stralen met grote gevoeligheid een raadselachtige, rustige vastheid uit.

Na een verdergaande miniaturisering, waarbij de bustes nu herleid worden tot verkleinde, vervormde maskers die, als trofeeën van een beschaafde koppensneller, piëteitsvol ingelijst en in een kijkkastje ten toon gesteld worden. De moulage wordt nu bewerkt, zodat elke gekoesterde fetisj een eigen, raadselachtige uitdrukking uitstraalt. De periode van het muraal werk wordt ingeluid met die cyclus die niet zonder reden de titel Beyond Fear meekrijgt.

De abstractie wordt verder doorgedreven. In een volgende stap verdwijnt immers de geruststellende herkenbaarheid van het menselijke lichaam, van de busten, van de verschrompelde kopjes en blijven nog slechts de kijkkastjes uit. Het organische of anorganische objet trouvé wordt behandeld en bewerkt en in een schrijn of in gesloten kastjes getoond, of in reeksen in vakjes ondergebracht. Hierdoor ontstaat alweer een vervreemdend effect, waarbij de grens tussen natuur en kunst geheel vervaagt. Industriële producten lijken op grillen van de natuur, organisch materiaal lijkt op een kunst-werk, artefact. De verroeste nagel wordt een mummie, de engelwortel een bewerkt product. Die schrijnen of reliekhouders verschijnen nu waarlijk als iconen.

In de strikte betekenis van het woord zijn iconen zijn van oudsher en algemeen bekend als uitingen van de orthodox christelijke cultuur. In feite zijn ze geen kunstvoorwerken maar gebruiksvoorwerpen, objecten van devotie waardoor de gelovige in direct contact komt met het heilige, het gewijde, het volmaakte, het onaantastbare. Minder bekend allicht is dat dit ook het geval is van de Italiaanse schilderkunst uit de Renaissance. Heel wat schilderijen en beelden die wij als louter kunstwerk beschouwen, als esthetische artefacten, hadden eveneens een cultische, veelal geheime of toch esoterische functie.

De objecten van Marga zijn iconen en dat komt héél sterk tot uitdrukking in de cyclus Memento, gevoed door introspectie en meditatie. Meditatie is een woord dat dezelfde origine heeft als de woorden medicijn en remediëren.

Eerst had Marga aan L’œuvre au noir gedacht, de titel van de beroemde roman van Marguerite Yourcenar, in het Nederlands verschenen als Het hermetisch zwart. Vanuit dat vertrekpunt koos ze uiteindelijk doelbewust bij de betiteling van die werken voor twee termen ontleend aan de alchemie, met name aan de eerste twee stadia van het Opus Magnum, het Grote Werk dat erop gericht is na zwaar labeur de Steen der Wijzen eindelijk te zien verschijnen, de rode, solaire tinctuur, het universele medicijn dat alle kwalen kan genezen.

De eerste twee stadia worden in de oude teksten nigredo (zwartwording) en albedo (witwording) genoemd.

In het stadium van het nigredo moeten de intuïtieve vermogens volledig ontwaken en verfijnd worden, men moet  leren ze vast te houden, te ontwikkelen en op te voeren tot hun hoogste vorm van volmaaktheid. De horizontale, aardse gehechtheden van de alchemist (een leerling die een geestelijk loutering- en vervolmakingsproces doormaakt) worden “onder vuur genomen” en “verbrand”. Het stadium van nigredo houdt de confrontatie in met de innerlijke, duistere kanten, de nederdaling in de eigen diepten. Na de neerwaartse beweging, meditatie over het hermetisch zwart, komt de opwaartse beweging, het albedo, het stadium van de zielsreiniging, van de productie van de witte, zilver producerende steen (of lunaire tinctuur).

In het vaak herdrukte traktaat De Steen der Wijzen van Lambsprinck wordt dit proces in volgende verzen beschreven:

De wijze zegt dat er in het woud een wild beest is,

Helemaal omgeven door een zwarte kleur.

Als iemand het de kop afhakt,

Dan werpt het alle zwartheid van zich af

En neemt de meest schitterende witte kleur aan…

Marga zal ons nog verrassen. Na het nigredo en het albedo heben we immers nog de citrinitas (geelwording) tegoed en het eindstadium, de rubedo (rood-purperwording): de verschijning van “de jonge koning”, de rode goudproducerende steen der wijzen. Wie aandachtig kijkt, zal merken dat de rubedo reeds aanwezig in de tweeluik en de altaarstèle

Maar laten we Marga alvast danken voor de witte, zilverproducerende steen die ze toont, - en het Borstelmuseum, voor de gelegenheid die het ons biedt een representatief overzicht van dit zeldzaam authentiek oeuvre te mogen bewonderen.

Henri-Floris JESPERS

 

 

 

 

Partager cet article

Repost 0
Published by CDR-Mededelingen
commenter cet article

commentaires

Présentation

  • : Le blog de CDR-Mededelingen
  • : Nederlandse en Franse literatuurgeschiedenis, onuitgegeven teksten, politieke en culturele actualiteit
  • Contact

Recherche